Musje pleegt geroutineerd overspel

Voorstelling: De miraculeuze come-back van Mea L. Loman van Guus Vleugel en Ton Vorstenbosch door Toneelgroep Amsterdam en Stichting Orkater. Regie: Titus Muizelaar. Decor: Paul Gallis. Spel: Pierre Bokma, Loes Luca, Olga Zuiderhoek, Hein van der Heijden e.a. Gezien: 8/11, Stadsschouwburg Amsterdam. Nog te zien aldaar t/m 10/11, 23 t/m 26/11 en 17 t/m 20/1. Elders t/m 16/1. Inl. 020-5237800.

Dertien jaar geleden, bij Globe, ging de titelheldin van De miraculeuze come-back van Mea L. Loman aan het slot van de voorstelling op in haar eigen bloemetjesbehang. Het was haar verdiende loon. Het onzekere huisvrouwtje van schrijvers Guus Vleugel en Ton Vorstenbosch wordt gaandeweg een botte ka, die alles en iedereen ondergeschikt maakt aan haar zangcarrière. Als de Kunst daarmee gediend zou zijn, was er nog een zekere rechtvaardiging, maar zingen kan Mea Loman niet. Haar talent is een fantoom, de waan van een ongelukkige rijtjeshuisbewoonster die aan haar lot tracht te ontkomen. Het is dat òf de valium, zoveel heeft ze zelf dan nog wel begrepen.

Toneelgroep Amsterdam voert het stuk nu opnieuw uit, in samenwerking met Stichting Orkater, in de regie van Titus Muizelaar. De voorstelling vervangt het gesneuvelde project De Krant van librettist Adriaan van Dis en componist Willem Breuker, dat het 25-jarig jubileum van deze krant had moeten opluisteren. Of het werkelijk zo bedoeld is, valt niet met zekerheid te zeggen, maar het lijkt erop, dat Muizelaar Mea aan het slot van zijn enscenering in bescherming neemt. In weliswaar verhaspeld Frans zingt vertolkster Loes Luca een chanson dat een stuk beter klinkt dan al de voorgaande. Maar misschien verbeeld ik me dat maar.

In een vindingrijk decor van Paul Gallis, dat de handeling beurtelings en in een oogwenk verplaatst van de kleedkamer van Vereniging Zon en Vreugd naar Mea's huiskamer tonen Toneelgroep Amsterdam en Stichting Orkater in de eerste plaats dat Mea L. Loman een niet bijster evenwichtig stuk is. Vorstenbosch en Vleugel mogen geestige personages hebben geschapen, mensen zijn het niet. Zonder een geloofwaardige ontwikkeling door te maken verandert het aanvankelijk alleen maar bange, ongeëmancipeerde musje Mea halverwege in een geroutineerde overspel-pleegster om te eindigen als een viswijf dat haar man en de zelfmoord van haar zoon trotseert ter vervulling van haar wensdroom. Precies zo radicaal is de verandering van haar behulpzame buurvrouw Teuni (Olga Zuiderhoek), die al te gretig Mea's man confisqueert na haar vriendin een voorstelling lang gewezen te hebben op de noodzaak van 'zelfontplooiing'. En evenzo omarmt Loes van Zon en Vreugd (een dubbelrol van Zuiderhoek, die bewijst dat zij altijd zichzelf speelt) Mea als welkome collega en zet zij al haar bezwaren tegen deze indringster zonder nadere verklaring over boord.

Het is het opportunisme van het goedkope blijspel dat Vorstenbosch en Vleugel hier bedrijven: karikaturaal, oppervlakkig en lollig. En Muizelaar en zijn geroutineerd spelende acteurs ontstijgen dat niveau niet, al zal de liefhebber van het genre niet snel zulke 'keiharde' porno voorgeschoteld krijgen als die waarop de seksmaniak Otto zijn collega's Mea en Loes onthaalt, in de hoop hen beiden in bed te krijgen. Wat ik erg mis is compassie met de personages, hoe lamentabel die ook zijn. Het aan de dag leggen van empathie, en een poging tot verdieping, het teweegbrengen van ontroering - hoe men het noemen wil - zou de drijfveer moeten zijn om een stuk, en juist ook dit stuk, op het repertoire te nemen.

Dat ontbreekt en wat resteert is gemakzuchtig cynisme - als dat geen pleonasme is. Men bedrijft cabaret in deze Mea Loman. Er valt genoeg te lachen om het stelletje domkoppen dat dit stuk bevolkt, maar verder dan de lach van hen die het kennelijk reuze met zichzelf getroffen hebben en goddank niets met de objecten van hun vermaak gemeen hebben, reikt de ambitie van deze voorstelling niet. Deze week bracht Toneelgroep Amsterdam ook Rouwkost uit, van Bert Edelenbos. Hij richt zijn pijlen op dezelfde kleinburgerlijkheid als de makers van Mea Loman. Maar hij geeft blijk van aandacht voor de eigenwaarde van wat hij hekelt, hoe gering die ook is. Dat is een groot en cruciaal verschil - dat de enscenering van Muizelaarserieuze theatergroepen als Orkater en Toneelgroep Amsterdam eigenlijk onwaardig maakt.