CDA in beraad

MET DE VERSCHIJNING van het rapport 'Nieuwe wegen, vaste waarden' heeft het CDA, nog altijd in ledental de grootste politieke partij van het land, weer wat om over te discussiëren. Hoewel het stuk niet alle maatschappelijke vraagstukken behandelt, blijft er weinig ongenoemd. Alle actuele thema's die de politieke agenda bepalen, komen aan de orde. De partijcommissie die onder leiding van oud-Europees commissaris Andriessen de discussienota heeft opgesteld is dan ook te bescheiden als wordt gesteld dat het niet om een nieuw programma gaat.

De vraag die wel direct oprijst is of het CDA alweer toe was aan een nieuw alomvattend inhoudelijk debat. Er is de laatste tijd zeer veel gebeurd binnen het CDA, maar met fundamentele, inhoudelijke meningsverschillen had dit weinig te maken. Het CDA is in de eigen partijcultuur verstrikt geraakt, er waren persoonlijke tegenstellingen, maar van een verlammende richtingenstrijd heeft de partij nooit last gehad. Evenmin kan worden gezegd dat het CDA de inhoudelijke kant van de politiek heeft verwaarloosd. Het verwijt aan de vorige partijvoorzitter was eerder dat hij te veel discussienota's de partij instuurde dan te weinig.

MAAR NU DAN toch weer een nieuw rapport. Het is een bekend medicijn voor partijen in problemen: zolang er gediscussieerd wordt, is de kans op geruzie minder. Andere partijen gingen het CDA hier reeds in voor. Wat dat betreft kan de naam van de werkgroep die de discussienota heeft opgesteld, het Strategisch Beraad, op twee manieren worden opgevat.

Bij een partij als het CDA die zo uitgesproken vanuit een centrum-positie opereert, is het vooral de toonzetting van het programma die bepalend is. Zo was het niet zozeer het verkiezingsprogramma zelf dat twee jaar geleden de eerste onrust binnen het CDA veroorzaakte, maar de kwalificatie van de opstellers dat het een “waterscheiding” met het verleden betrof. Kortom, de verpakking is doorslaggevend. Bij het verkiezingsprogramma was dit het verbale daadkracht-denken ('knopen doorhakken') van toenmalig CDA-leider Brinkman.

De toon van het nu gepresenteerde rapport van het Strategisch Beraad is daarbij vergeleken onmiskenbaar milder. De na het verkiezingsdrama binnen de partij zo bekritiseerde 'maatlat' van het Centraal Planbureau ontbreekt geheel. Er is de erkenning dat “politiek niet mag worden teruggebracht tot easy listening op de achtergrond van de economie”. Vertaald in concrete punten betekent dit bijvoorbeeld een activerend stelsel van sociale zekerheid, omdat de markt niet alles oplost. Op het terrein van het milieu is er de keuze voor een verschuiving van arbeid en kapitaal naar minder vervuilende sectoren. Wat verder opvalt is dat de rol van de overheid als sluitsteen van ordening meer wordt geprononceerd dan in vorige CDA-geschriften. In het verlengde daarvan ligt ook het pleidooi voor een duidelijke en gezaghebbende overheid.

IN ENKELE KERNWOORDEN samengevat zou het nieuwste CDA-discussiestuk kunnen worden omschreven met de inmiddels politiek breed gedragen typering streng maar rechtvaardig. Een opstelling waarmee het CDA zich dan ook niet fundamenteel onderscheidt van de partijen die nu het kabinet steunen. De marges zitten ook nu weer in de maatvoering. Het CDA kan in beraad: vanuit het vertrouwde midden.