Carrington en het persoonlijke

Huiselijke kiekjes, vertrouwelijke brieven, beschilderde meubels en portretten van geliefden; de overzichtstentoonstelling van Dora Carrington geeft een blik op de zieleroerselen van de kunstenares. Op het voyeuristische af.

Carrington: the exhibition, Barbican Art Gallery, Londen, t/m 10 dec. 1995 ma en wo t/m za 10-18u45. Di 10-17u45. Zo 12-18u45. £ 4,50. Inl 00-441716384141.

Dat het Barbican Art Centre dit najaar een overzichtstentoonstelling van het werk van Dora Carrington (1893-1932) organiseert kan niet los worden gezien van de onlangs uitgebrachte film over het leven van de kunstenares. Deze zogeheten 'biopic' over de intieme en levenslange relatie van Carrington (gespeeld door Emma Thompson) met de homosexuele schrijver Lytton Strachey (Jonathan Pryce) viel dit jaar in de prijzen op het festival van Cannes en is sinds augustus in Nederlandse bioscopen te zien. De Engelse release van de film viel exact samen met de opening van de tentoonstelling.

Wie in de bioscoop geïnteresseerd is geraakt in Carrington, kan in de Barbican z'n hart ophalen. De samenstellers lieten een plichtmatige scheiding tussen leven en werk achterwege en geven - op het voyeuristische af - inzage in de zieleroerselen van de kunstenares. De rijk geïllustreerde brieven die Carrington aan vrienden en familie schreef liggen in de vitrines uitgestald en zijn ter wille van de leesbaarheid ook nog eens uitvergroot op borden gehangen. In een reeks korte filmpjes zien we Carrington paard rijden, plezier maken met collega's en acteren. Elders liggen foto-albums met huiselijke kiekjes opengeslagen en in de begeleidende teksten wordt uitgebreid ingegaan op haar vreugdeloze liefdesleven en dagelijkse beslommeringen.

Zo'n op de persoon gerichte aanpak wordt, met name door kunsthistorici, zelden gewaardeerd. De aandacht moet uitgaan naar de kunstwerken en niet naar de kunstenaar. Bij Carrington zijn leven en werk zozeer met elkaar vervlochten dat een scheiding onzinnig zou zijn. Haar werk is sterk autobiografisch. Ze schilderde eenvoudigweg alles wat haar dierbaar was: mensen, dieren, voorwerpen en landschappen. De biografische gegevens en de talrijke memorabilia uit het leven van de kunstenares voegen daarom wel degelijk iets toe aan haar oeuvre. In zekere zin fungeren ze als bindmiddel tussen de kunstwerken.

Carrington maakte ook fresco's, uithangborden en boekillustraties, ontwierp motieven voor behang, porselein en siertegels en decoreerde plafonds, deuren, gebruiksvoorwerpen en kledingstukken. Al die kunstvormen komen op de tentoonstelling aan bod. Enkele wanden worden gesierd door Carrington's behang en de gevulde boekenkasten, beschilderde meubels, deuren en schouwen geven de zalen een huiselijk aanzien. Een door Carrington beschilderde ladenkast meldt naast 'Silks & Cottons' ook opschriften als 'Rags & Bones' en 'Cats & Kittens'.

Aan het begin van de tentoonstelling is het 'staand naakt' te zien waarmee Carrington in 1913 de eerste prijs won aan de Slade School of Art. Ze was hier in 1910 gaan studeren en maakte er deel uit van een groepje vernieuwende kunstenaars. Ze onderhield contacten met de Bloomsbury Group en had een relatie met de schilder Mark Gertler. Zelf liep Carrington overigens niet voorop bij het streven naar vernieuwing: ze ontwikkelde een persoonlijke stijl met felle, warme kleuren. Opvallend is hoe weinig diepte er in haar schilderijen zit: slechts in de uiterste bovenhoeken is soms een stukje lucht te zien. In veel landschappen wordt het perspectief bewust veronachtzaamd. De kwaliteit van de kunstwerken wisselt nogal.

Tegenover enkele knullige bloemstillevens staan de dorpsgezichten die Carrington in Tidmarsh Hill maakte: prachtige doeken waar het leven vanaf spat. In de loop van 1916 vestigde ze zich in dit dorpje in het landelijke Berkshire. Ze vond haar onderwerpen in de directe omgeving van het huis dat ze hier met Lytton Strachey en haar echtgenoot bewoonde. Het liefdevolle portret dat ze van Strachey schilderde is één van de hoogtepunten van de tentoonstelling. De schrijver is afgebeeld terwijl hij op de bank een boek ligt te lezen; zijn hoofd wordt gestut door een kussen, zijn lichaam is toegedekt met een rode deken die gloeiend af lijkt te steken tegen de koele blauwe achtergrond. Van de tragiek die in Carringtons leven zo ruim voorhanden was, valt in haar werk niet veel terug te vinden. Het gros van de tentoongestelde werken is levendig, onbekommerd, of zelfs ronduit vrolijk van toonzetting.