Onderzoek: contract over verzelfstandiging NS correct

DEN HAAG, 8 NOV. Het contract dat de verzelfstandiging van de Nederlandse Spoorwegen (NS) regelt, is correct en evenwichtig. Zowel het rijk als NS kunnen er beter van worden.

Dat concludeert IME Consult, dat in opdracht van de Tweede Kamer het verzelfstandigingscontract tegen het licht heeft gehouden. IME Consult werkte samen met het Nederlands Economisch Instituut (NEI) en De Jonge & Peters Advocaten. IME Consult spreekt van een “potentiële win-win-situatie” voor rijk en NS.

De Tweede Kamer, zo bleek vanmorgen bij de presentatie van het rapport, blijft ondanks deze positieve teneur twijfelen aan een aantal aspecten van de verzelfstandiging, waaronder de toekomst van de onrendabele lijnen. Zowel de regeringsfracties PvdA, VVD en D66 als CDA, GroenLinks en SP vinden dat de “maatschappelijke functie van de spoorwegen onvoldoende is gewaarborgd”, zoals het Kamerlid Van Gijzel (PvdA) vanmorgen zei. Ook deelden alle fracties zorg voor de belangen van de consument, omdat in het contract niet zoiets als een inspraak- of adviesorgaan is geregeld.

VVD en CDA onderstreepten vanmorgen nog eens dat volgens hen met de verzelfstandiging “de goede weg is ingeslagen”. De PvdA acht het denkbaar dat extra tijd voor de verzelfstandiging wordt uitgetrokken, waardoor NS langer hun exploitatiesubsidie behouden. GroenLinks en SP zijn tegen de verzelfstandiging, D66 heeft er grote moeite mee.

Over de voorwaarden waaronder de verzelfstandiging vorm moet krijgen, is bijna twee jaar onderhandeld tussen het ministerie van verkeer en waterstaat en NS. Het contract werd op 29 juni getekend, de Tweede Kamer spreekt er voor het eerst op 6 december over. De NS zeiden vanmorgen dat het rapport van IME Consult “bevestigt dat er een degelijk contract ligt”. Een woordvoerder van het ministerie zei dat het rapport “niet hoeft te verbazen, want er is dag en nacht over onderhandeld”.

In de nieuwe verhoudingen wordt het rijk verantwoordelijk voor de railinfrastructuur en de regulering van het gebruik daarvan. De NS worden verantwoordelijk voor de exploitatie. IME Consult meent dat de verzelfstandiging zal leiden tot meer treinreizigers, omdat “voor de continuïteit van NS volumegroei (in termen van reizigerskilometers) noodzakelijk is”.

Het bureau wijst erop dat het rijk zelf “de sleutel voor succes in handen heeft”, doordat alleen de overheid beschikt over instrumenten om het autorijden minder aantrekkelijk te maken. Daarnaast, aldus IME Consult, hebben NS niet de vrije hand als het erom gaat te zeggen wat rendabel is en wat niet. De rentabiliteit van lijnen zal namelijk worden bepaald op basis van een objectief rekenmodel, dat momenteel in ontwikkeling is.