Nieuwe baas British Airways zoekt Amerikaanse 'connectie'

ROTTERDAM, 8 NOV. Dat de briljante 49-jarige jurist Robert Ayling voorbestemd was voor de top van Europa's grootste vliegbedrijf British Airways was al enkele jaren duidelijk. De in 1985 binnengehaalde topambtenaar mocht eerst furore maken als personeelsdirecteur - wat temidden van veel reorganisatie een 'top-job' was - en scoorde vervolgens als marketing-chef. De laatste twee jaar was Robert Ayling feitelijk al belast met de dagelijkse leiding van British Airways.

Toch kwam de aankondiging begin deze week dat Ayling per 1 januari aanstaande de formele topman van British Airways (BA) wordt, als een complete verrassing. Algemeen was aangenomen dat de huidige 62-jarige bestuursvoorzitter Sir Colin Marshall, die pas drie jaar in functie is, zou doorgaan tot zijn pensioengerechtigde leeftijd. Temeer daar BA financiële records blijft vestigen. Deze week was het nog 'de hoogste kwartaal winst voor belastingen': 430 miljoen pond sterling. Vermoedelijk is het Amerikaanse avontuur met USAir Sir Colin fataal geworden.

Nadat hij bijna drie jaar geleden BA's 'grand old man' Lord King had opgevolgd - die zelf ook wat vervroegd vertrok wegens het 'dirty tricks' conflict met de kleine zuster Virgin Airways - nam Sir Colin een belang van 24,6 procent in USAir. Hij volgde daarmee het voorbeeld van zijn KLM-collega Pieter Bouw, die eerder eenzelfde belang had genomen in het Amerikaanse Northwest Airlines. Maar waar Northwest geleidelijke beter ging draaien, bleef USAir sukkelen. Hoge kosten, slechte moraal, veel vliegongelukken en chronische verliezen bleven BA's Amerikaanse partner teisteren.

Het afgelopen kwartaal boekte USAir voor het eerst sinds lang een lichte winst maar naar veler verwachting zal de maatschappij weer snel in het rood duiken. USAir heeft er zelf blijkbaar ook niet veel vertrouwen in, want vorige maand bood het bedrijf zich te koop aan aan American en United, de twee grootste Amerikaanse maatschappijen. Robert Ayling wordt nu de nieuwe man die het zeldzaam gecompliceerde en voor BA's toekomst zeer belangrijke varkentje USAir mag wassen. Zijn opties zijn talrijk en worden sterk mede bepaald door de ontwikkelingen van de komende weken en maanden.

BA kan zijn belang in USAir voorlopig handhaven en afwachten of het zal toenemen bij een eventuele fusie USAir-United of USAir-American. In het eerste geval is er de complicatie dat United in het verleden al eens een alliantie met BA onderhield en die eenzijdig verbrak, toen United in 1991 de Londen/Heathrow 'connectie' van het failliete PanAm kon overnemen. En sinds vorig jaar heeft United een allantie met BA's voornaamste Europese concurrent Lufthansa.

In het geval van een fusie USAir-American rijst de vraag of de hoogst eigengereide American-president Robert Crandell een Britse deelname in een eventuele combinatie American-USAir zou dulden. Aanvankelijk leek vooral United geïnteresseerd in USAir maar afgelopen dinsdag berichtte de Washington Post dat nu ook American en USAir op het hoogste niveau met elkaar praten.

Het is evengoed mogelijk dat United en American nu vooral druk met USAir praten uit bezorgdheid te worden afgetroefd door de naaste concurrent en niet omdat USAir zo'n aantrekkelijke partner zou zijn. Weliswaar biedt USAir een koper een interessant Amerikaans marktaandeel van 10 procent - voornamelijk in het noordoosten van de VS; maar daar staat tegenover dat USAir een gedemoraliseerd bedrijf is met chronische arbeidsconflicten tussen de 42.000 werknemers en de directie en met een formidabele schuld van 8 miljard dollar. Anders gezegd: het is ook goed mogelijk dat USAir een verwelkte muurbloem blijft en in dat geval zal British Airways zich waarschijnlijk snel uit het bedrijf terugtrekken.

Maar een Amerikaanse 'connectie' is tegenwoordig voor de grote Europese airlines een levensbelang. BA zou in theorie weer in zee kunnen gaan met de KLM die al een leuke Amerikaanse connectie heeft in de vorm van het zeer rendabele Northwest Airlines. Het probleem is alleen dat een eerdere huwelijkspoging tussen BA en de KLM in 1992 schipbreuk leed omdat BA 80 procent van de combinatie opeiste en de KLM vast hield aan minimaal 40 procent. Het is nu zeer de vraag of het 'ego' van beide goed draaiende maatschappijen sindsdien is afgenomen, wat een nieuwe toenaderingspoging zou rechtvaardigen. Verder lijkt BA er niet direct het bedrijf naar om via de bagagedrager van de KLM aan een nieuwe Amerikaanse 'connectie' te worden gekoppeld.

In zo'n geval lijkt de kans het grootst dat BA allereerst zelf op zoek gaat naar een nieuwe partner. Nu is de keus beperkt. United Airlines zit vast aan Lufthansa en Amerika's derde vliegbedrijf Delta onderhoudt een band met Swissair-Sabena. Alleen American, 's werelds grootste vliegmaatschappij is nog 'vrij', ook al wordt er vrijblijvend gepraat met het kwakkelende Franse staatsbedrijf Air France.

In de Londense City en ook in New York werd daarom de afgelopen tijd veel gespeculeerd over de mogelijkheid van een directe connectie tussen British Airways en American Airlines. Zo vroeg vice-president Don Carty van American zich afgelopen december in Londen af: “Is de allantiedans in de Amerikaans-Europese burgerluchtvaart over?”. Hij antwoordde toen zichzelf: “Ik denk dat dit niet geldt voor British Airways.” Gisteren dempte American-president Crandell deze speculatie weer met de opmerking: “BA en American zijn beiden zo concurrerend dat het moeilijk is zich een voorstelling te maken van de aard van de banden tussen beide maatschappijen.” Waar zijn voorlichter even later aan toevoegde: “Dat geldt natuurlijk voor zware vormen van samenwerking, niet voor meer subtiele.” BA's nieuwe topman Robert Ayling zei zelf deze week met recht dat het nog te vroeg is om de implicaties van het touwtrekken rond USAir te bespreken. Maar er hoeft geen twijfel over te bestaan dat BA's trans-Atlantische strategie de komende maanden en jaren het leeuwedeel van zijn tijd zal vragen.