Een succesvolle soundtrack heeft allang geen film meer nodig

ROTTERDAM, 8 NOV. Enigszins malicieus zou je kunnen zeggen dat de cd Passengers - Original Soundtracks No.1, het gisteren verschenen projekt van Brian Eno en U2, lijdt aan hetzelfde euvel als veel andere platen met filmmuziek: ontdaan van de beelden klinkt het allemaal wat vaag en gezwollen. Maar het verwijt is onrechtvaardig, omdat de films waarvoor Eno zijn muziek bedoeld heeft, alleen in zijn verbeelding bestonden.

Passengers: Original Soundtracks 1. Met Brian Eno, Bono, Luciano Pavarotti, Howie B., Holi. Island 8043/524 166-2

Filmmuziek voor bij niet-bestaande films - stellig is hier weer een nieuwe grens overschreden op het gebied van soundtracks, een sector van de muziek- en filmindustrie waar het er warmpjes aan toe gaat. Terwijl in de Verenigde Staten tegenwoordig zo'n vijfde deel van alle plaatsen in Billboards Album Charts door soundtracks wordt ingenomen, wordt het allang niet meer als noodzakelijk gezien de muziek in kwestie ook in de film op te nemen. Dat geldt bijvoorbeeld voor de cd Batman Forever, waarvan slechts twee muziekfragmenten ook daadwerkelijk te horen zijn in de bioscoop, zij het niet de meest succesvolle songs op de cd, van P.J.Harvey en Nick Cave. Wel integraal in de film komt Hold Me, Thrill Me, Kiss Me, Kill Me van U2 voor, maar dat is onder de credits aan het eind.

De muziek op deze soundtrack is tenminste nog in verband met de film Batman Forever geschreven, evenals de muziek voor The Lion King, met oa. Elton Johns 'Can You Feel The Love Tonight' vermoedelijk de best-verkochte soundtrack uit de geschiedenis - meer dan acht miljoen exemplaren in de VS alleen al. Het wordt steeds meer gewoonte om de soundtrack ruim voor de film uit te brengen, zodat het succes van de schijf niet nadelig kan worden beïnvloed door een eventueel matig-ontvangen rolprent, zoals bij het hip-hopprojekt Friday.

Bij veel soundtracks gaat het niet om nieuw-geschreven muziek, maar om een collectie, in de film voorkomende of gewoon toepasselijk geachte oude hits. Op die manier is het mogelijk dat de Britse zangeres Dusty Springfield enige maanden geleden de eerste platinum-schijf van haar in de vroege jaren zestig begonnen carrière werd overreikt: voor haar bijdrage aan Quentin Tarantino's Pulp Fiction, waarin 'Son of a Preacher Man' te horen is. Ook bij de goed-verkopende soundtrack van Forrest Gump gaat het om oudere nummers, maar voor een nog te verschijnen documentaire over de geschiedenis van de Amerikaanse groep The Beach Boys heeft leadzanger Brian Wilson een andere formule gevonden: hij heeft de oude successen opnieuw ingezongen en de cd wordt als een soort Beach Boys Unplugged uitgebracht.

'Soundtrack' - het woord in zijn hedendaagse betekenis lijkt van alles te betekenen behalve score, het speciaal voor films gecomponeerde 'geluidsdecor' - één van Hollywoods schoonste uitvindingen. Toch bestaat ook voor deze scores hernieuwde belangstelling: Ted Turner, die de rechten bezit op de oude films uit de studio's van MGM en Warner Bros. en deze exploiteert op tv-kanalen als het ook in Nederland bekende TNT, heeft met Rhino Records, gespecialiseerd in het digitaal remasteren van bestaande geluidsopnamen, een joint-venture opgericht om oude scores op cd uit te brengen. De eerste in de reeks, de score bij North by Northwest van Alfred Hitchcock uit 1959 (muziek: Bernard Herrmann) is al verschenen. De platenmaatschappij BMG kwam op het idee om, toen de film Aleksandr Njevski van Sergej Eisenstein uit 1938 vorig jaar gedigitaliseerd op laserdisc werd uitgebracht, ook de filmmuziek van Sergej Prokofjev een digitale beurt te geven en apart op muziek-cd uit te brengen. Die muziek was, bij ontstentenis van bewaard gebleven partituren of hoogwaardige kopieën, tot nu toe bijna uitsluitend te horen als een kortere cantate uit 1939.

Maar op de thans verschijnende soundtracks die de Amerikaanse Top-100 halen, komt de score er nog steeds bekaaid af. “Het is niet dat er minder waardering bestaat voor ons werk dan vroeger”, verklaarde onlangs Thomas Newman (die eerder dit jaar een Oscar-nominatie kreeg voor de score bij Little Women), “er bestond gewoon altijd al heel erg weinig belangstelling voor ons werk”. Net als vroeger, klaagde hij, wordt de componist van de score van pas in de laatste post-produktie-fase, als de montage is begonnen, bij een film betrokken. “Iedereen heeft dan haast. Je hebt maar een heel korte tijd om te laten zien dat je goeie ideeën hebt”.

Dan hebben de pop- en andere artiesten die nu veelal ruim van tevoren cd's mogen vullen met nummers die heten te zijn inspired by een bepaald filmproject, het heel wat eenvoudiger. En als, zoals bij Passengers, de filmprojekten imaginair zijn - geen nood. Eno schijnt twee nummers van de plaat inmiddels al verkocht te hebben voor gebruik in echte films: 'Your Blue Room' voor een nieuwe film van Wim Wenders en Michelangelo Antonioni en 'Miss Sarajevo' (met Luciano Pavarotti) voor een documentaire met dezelfde naam.