Dammen op intuïtie voor tien toeschouwers

Voor een tiental toeschouwers en twee zenuwachtige echtgenotes spelen een Rus en een Witrus in Nijmegen een match in de cyclus om het wereldkampioenschap dammen.

NIJMEGEN, 8 NOV. Ze dammen zoals ze er uit zien. De 28-jarige Rus Alexander Schwarzman had gisteren voor de partij geen tijd kunnen vinden om zijn haar te ordenen of zich te scheren. Hij kan achter het bord geen seconde stilzitten en is voorzien van een arsenaal zenuwtikjes, waarvan alleen het wippen op zijn stoel eenvoudig te beschrijven is. Hij stak gisteren het bord in brand met een offer op lange termijn. Van de tiende tot de 37ste zet stond hij een schijf achter.

De 33-jarige Witrus Alexander Baljakin, geboren in Rusland, is gesoigneerd en zit urenlang onverstoorbaar op zijn stoel in de Raadzaal van het stadhuis van Nijmegen. De enige zichtbare inspanning die hij levert, is het af en toe samenspannen van de spieren bij zijn slaap. Hij raakt niet onder de indruk van het offer. Hij verdedigt zich koeltjes en geeft de schijf op een voor hem gunstig moment terug. In tijdnood mist hij vervolgens een goede kans de match direct in zijn voordeel te beslissen.

“Baljakin is wat meer een strategische speler, wat ouder en meer ervaren”, zegt de Nederlandse oud-wereldkampioen Harm Wiersma, die als toeschouwer aanwezig is. “Schwarzman is wat creatiever. Hij verloor in deze match twee partijen, omdat hij naar kansen zocht in een stelling die geen kansen bood.”

Baljakin en Schwarzman speelden gisteren de laatste partij met een normaal speeltempo van vijftig zetten in twee uur. De match is verdeeld in vier sets van drie partijen. Baljakin won de eerste en de derde set met een gewone winstpartij. Schwarzman won de tweede set met winst in de barrage, waarbij in versneld tempo wordt gespeeld. Vandaag is de barrage van de vierde set, die na drie remises in 3-3 eindigde. Mocht Schwarzman de barrage winnen en de setstand op 2-2 brengen, dan volgen morgen wederom beslissingspartijen.

De tweekamp is de finale van de Grandmasters, een serie kandidatenmatches om de wereldtitel, afgewerkt tussen twee WK-toernooien in. Harm Wiersma bedacht het systeem. Acht grootmeesters begonnen op Vlieland. Omdat de Nederlandse dambond één deelnemer uitkocht, kon ook Ton Sijbrands daaraan meedoen. Maar de drie Nederlandse deelnemers Sijbrands, Wiersma en Rob Clerc, allen ouder dan veertig, verloren onverwacht in de eerste ronde. Sijbrands en zijn tegenstander Gantwarg weigerden te vluggeren en lootten om de winst. Wiersma verloor in de barrage van Baljakin. “Het was pech”, zegt Wiersma. “Op papier en in de matches, waren we alle drie een fractie beter.”

Baljakin en Schwarzman wonnen vervolgens ook de tweede ronde. De winnaar van hun match speelt hierna drie sets van vier partijen tegen oud-wereldkampioen Alexei Tsjizjov. De winnaar daarvan speelt een match van twintig partijen om de titel tegen de huidige wereldkampioen Guntis Valneris. Ze moeten opschieten, want volgend jaar december is er in Ivoorkust weer een toernooi om dezelfde titel.

Als organisator had de Nederlandse dambond de verplichting ook (een deel van) de matches tussen buitenlanders in Nederland mogelijk te maken. Dat lukt slechts met veel kunst- en vliegwerk. Baljakin en Schwarzman begonnen deze tweekamp in Jakoetsk, waar de huidige bestuurders van de Russische damfederatie vandaan komen. In het goudwinnings-gebied werd in een goed hotel gespeeld. Beide spelers verdienden vijfduizend dollar en kregen ook nog een klompje goud mee. In Nijmegen is er slechts drieduizend gulden per speler beschikbaar en hebben de toeschouwers de weg naar de speelzaal nog niet gevonden. “Het lijkt nu net alsof de nieuwe opzet niet werkt”, zegt Wiersma. “Kennelijk trekt alleen een match met een Nederlander veel publiek. Dat stelt me teleur. Ik denk dat het publiek nog aan de nieuwe opzet moet wennen en dat het te laat bekend werd dat de match hier wordt gespeeld.”

Baljakin, die al zes jaar club-competitie speelt voor Huissen en inmiddels goed Nederlands spreekt, weigert te klagen. “Dammen is niet zo populair als schaken, omdat de damwereld verdeeld is. Er zijn meer dammers dan schakers, maar het spel wordt overal met verschillende regels gespeeld. In Amerika en ook in Rusland is dammen op een bord van 64 velden veel populairder. Het nadeel is dat het checkers spel veel remise-achtiger is dan dammen op honderd velden.”

Het setsysteem bevalt hem wel. Baljakin loopt het risico de match te verliezen, hoewel hij de enige is die partijen met een normale bedenktijd won. “We moesten een einde maken aan de eindeloze serie remises in matches. In sets moet je steeds opnieuw proberen te winnen. Spelen in versneld tempo is bovendien niet echt een loterij. Het is dammen op intuïtie, waarbij je niet genoeg tijd hebt om alles uit te rekenen.”

Hij is in ieder geval tevreden over zijn twee winstpartijen. “Ik wist van te voren dat ik een boek over hem kon schrijven”, zegt Baljakin over zijn tegenstander. “Maar ik wist toen nog niet hoe ik van hem zou kunnen winnen.”