Staatsrechtelijk novum

De affaire 'gouden handdruk' levert een staatsrechtelijk novum op. Het gaat om de verhouding tussen de uitvoerende macht (regering) en de wetgevende macht (parlement). Het komt zeker vaker voor dat de uitvoerende macht iets doet dat de wetgevende (en controlerende) macht afkeurt. In het verleden had de Kamer drie opties: de doofpot, een licht kritische motie of een motie van afkeuring. Als deze laatste wordt aangenomen, leidt dit tot het vertrek van een minister of een geheel kabinet.

Nu hebben we een nieuwe variant die slechts bij onze zuiderburen een precedent kent: het 24-uurs-aftreden van koning Boudewijn omdat hij geen verantwoordelijkheid voor een wet wilde aanvaarden. Vorige week deed de Tweede Kamer niets anders. Ik vond dit verre van de koninklijke weg. De minister had gelijk dat zij dit novum niet aanvaardbaar achtte. Zij doorzag echter niet waarom het onaanvaardbaar was. Een meerderheid van Kamer, inclusief de coalitiepartijen, weigerde de verantwoordelijkheid te dragen die zij staatsrechtelijke heeft. Een nieuwe versie van het parlementair dualisme. Het gaat er niet meer om dat een van de regeringspartijen afstand tot het kabinet neemt. Het nieuwe dualisme betekent dat de coalitiepartijen de regering beslissingen laat nemen waarmee de coalitie (voor de camera's en voor de kiezers) geen verantwoordelijkheid wenst te dragen. De minister mag het vuile werk opknappen en de Kamerleden kunnen tijdens interviews en spreekbeurten volhouden dat hen geen blaam treft. Als dit normaal zou worden zou de PvdA door haar minister de WAO en de VVD door haar minister het leger kunnen laten afschaffen. Met een 'motie van onverantwoordelijkheid' zou men de kiezers kunnen voorhouden dat men er toch eigenlijk tegen was. Dit nieuwe dualisme is laf en zet de staatsrechtelijke verhoudingen op hun kop. De minister voelde dit aan. Zij had op staatsrechtelijke gronden onmiddellijk na het indienen van de motie moeten aangeven dat het in haar ogen om een motie van afkeuring ging en dat zij dus bij aanvaarding haar ontslag zou verzoeken.