González past oude vertragingstactiek toe

MADRID, 7 NOV. Zelf heeft de Spaanse premier het al grinnikend “de hamvraag” genoemd. Wordt de door schandalen geplaagde Felipe González na dertien jaar regeren bij de vervroegde verkiezingen van maart volgend jaar opnieuw de lijsttrekker van de socialistische PSOE?

Met nog krap twee maanden te gaan voordat de verkiezingsstrijd losbarst weigert González de partijleiderskwestie aan te snijden, ook al laat het partijbestuur voortdurend weten dat er maar één leider kan zijn: González. “Een absurde situatie”, zo meende het invloedrijke dagblad El País vorige week onomwonden. Het getreuzel zou er alleen maar op kunnen wijzen dat González niet opnieuw zijn partij wil aanvoeren, aldus de krant. Maar naarmate de tijd verstrijkt, is de kans dat de PSOE een andere kandidaat lanceert praktisch uitgesloten.

Binnen de partij staat tot dusver niemand te trappelen om zich openlijk als alternatief te presenteren. Veronderstelde kandidaten hebben zich gehaast om de geruchten tegen te spreken. Zoals de huidige minister van buitenlandse zaken, Javier Solana, maar die geldt als een grijze partijmuis van het eerste uur, niet in staat om de massa aan te spreken. Ook de naam van de oude Fernando Morán viel. Hoewel hij een van de meest uitgesproken critici is van González is een kandidatuur van Morán, die als lijsttrekker van de socialisten voor de Europese verkiezingen een gevoelige nederlaag leed, moeilijk serieus te nemen. De beste optie lijkt tot dusver minister van publieke werken José Borrell, die bekend staat als een doortastende technocraat. Maar ook die sprak tegen ambitie te hebben.

Zowel González als het partijbestuur kampt met een netelig probleem. Nog steeds heeft het Spaanse Hooggerechtshof geen besluit genomen over de vraag of González gehoord moet worden in de affaire rond de doodseskaders in het politie-apparaat die zich in de jaren tachtig schuldig hebben gemaakt aan moord op en ontvoering van veronderstelde leden van de Baskische afscheidingsbeweging ETA.

Zolang González aan de macht is zullen de rechters er voor terugschrikken hem voor verhoor op te roepen, is de verwachting. En zolang het Hooggerechtshof er het zwijgen toe doet, laat González zijn besluit over de toekomst in het midden.

Inmiddels hebben de rechters wel gevraagd de parlementaire onschendbaarheid op te heffen van voormalig minister van binnenlandse zaken José Barrionuevo om hem te kunnen verhoren als verdachte in de kwestie rond de doodseskaders. Die zaak heeft binnen de socialistische gelederen beroering veroorzaakt. Sommige prominente partijleden hebben reeds verklaard dat ze de ex-minister - jarenlang verantwoordelijk voor de barre strijd tegen de ETA-terreur - niet willen afvallen. Anderen zien het verhoor juist als middel om definitief een einde te maken aan de verdachtmakingen. De premier en partijleider laat zich niet uit over het verhoor van zijn vertrouwensman.

Terwijl González' partij verlamd over de nabije toekomst sombert, valt het gedrag van de premier de afgelopen dagen juist op door een bijna onbekommerde slagvaardigheid. Tijdens zijn buitenlandse optredens liet de premier het thuisfront weten dat de PSOE de komende verkiezingen zal winnen. Dat staat haaks op de jongste opiniepeilingen, maar het geeft stof tot nadenken: de enquêtes geven namelijk een verdeeld beeld. De conservatieve oppositiepartij Partido Popular (PP) zal winnen, maar zonder een absolute meerderheid, zeggen de peilingen. Maar zonder González als aanvoerder verliezen de socialisten meer terrein dan met hem. De partij, toch al onzeker en zonder duidelijke visie op de toekomst, is dan ook geneigd de zaken vooral te laten zoals ze zijn.

Hoogtepunt in de politieke soap rond de socialisten was de vergadering van het partijbestuur begin vorige week waar het lijsttrekkerschap als heet hangijzer aan de orde kwam. Hoewel het melodrama zich achter gesloten deuren afspeelde, bleef de krantenlezer geen detail bespaard. “Als de meerderheid van het bestuur mij als lijsttrekker wil weiger ik niet”, zo sprak de premier volgens de berichten. Waarna een pijnlijke stilte viel.

“Felipe, je weet hoe het hele bestuur er over denkt”, zo sprak de oude partijvoorzitter Ramón Rubial ontroerd. “Het enige wat ontbreekt is je jawoord. Kwel ons niet langer en zeg wat je wilt doen.” González keek de spreker enigszins ontredderd aan, zweeg enige tijd om vervolgens raadselachtig te glimlachen. Om daarna over te gaan tot de orde van de dag. Einde acte opvolgingskwestie.

Wie de tranen uit zijn ogen wist, herkent de vertrouwde tactiek van uitstel en zwijgzaamheid waarop González in geval van nood wel vaker teruggevallen is. De evenwichtskunstenaar González kent immers als geen ander het Spaanse politieke circus. Wankelen op het slappe koord wil nog niet zeggen dat hij er af valt.