Emotioneel en respectvol afscheid van premier Rabin

TEL AVIV, 7 NOV. Met tranen in zijn ogen heeft de Jordaanse koning Hussein gistermiddag als “een vriend en broeder” in Jeruzalem naast de opgebaarde kist afscheid genomen van premier Yitzhak Rabin. “Nooit had ik gedacht dat mijn eerste bezoek aan Jeruzalem op zo'n moment zou komen”, zei de Jordaanse vorst. Hij was in Israels hoofdstad de woordvoerder van de 'vredescoalitie' die de zaterdagavond vermoorde Israelische leider stijlvol en met diep respect de laatste eer bewees.

Met een door diepe plooien van verdriet doortrokken gezicht beloofde Shimon Peres de nalatenschap van Rabin “krachtig en vastbesloten” uit te voeren “We moeten de dood niet vrezen en we mogen niet aarzelen”, zei Peres die Rabin als premier zal opvolgen en de wereld bij het graf van Rabin duidelijk maakte dat het vredesproces krachtig zal voort zetten.

De leiders van de wereld waren naar Jeruzalem gekomen, koning Beatrix zat met premier Wim Kok op de voorste rij, maar het emotionele accent van deze uitzonderlijkste begrafenis uit Israels geschiedenis lag op de aanwezigheid van Arabische leiders. Met de Egyptische president Hosni Mubarak, die voor de eerste maal naar Jeruzalem kwam, waren naast de Jordaanse vorst ook afgezanten van Marokko, Oman, Qatar en Mauretanië aanwezig bij de teraardebestelling van Rabin op de Herzl-berg. Voor het Israelische volk was hun aanwezigheid het levende bewijs dat Rabin voor vrede de hoogste prijs had betaald.

De Amerikaanse president Bill Clinton en de leiders van de belangrijkste Westerse mogendheden en Rusland waren er om met hun aanwezigheid hun onvoorwaardelijke steun aan het vredesproces te geven waarvoor zoals koning Hussein zei “jij (Rabin) als een soldaat voor de vrede bent gesneuveld”.

Voor de Jordaanse vorst, die de weduwe Lea Rabin omhelsde, was zijn eerste bezoek aan Jeruzalem sedert 1967 bijzonder emotioneel, omdat zijn grootvader koning Abdullah in 1951 in zijn aanwezigheid op de trappen van de Al-Aqsa moskee in het oostelijke stadsdeel, dat toen in Jordaanse handen was, werd vermoord. Naast de kist van Rabin herinnerde de Jordaanse koning eraan dat zijn grootvader voor pogingen vrede met Israel te sluiten zijn leven had gegeven. Voor koning Hussein werd gisteren in Jeruzalem de cirkel van Arabisch en joods bloed voor de vrede gesloten.

Uit de Verenigde Staten was ook senator Edward Kennedy gekomen. Voor hij naar Jeruzalem vloog had hij bij de graven van zijn twee vermoorde broers, president John Kennedy en minister Robert Kennedy, wat zand in een zakje verzameld. Op de Herzl-berg strooide hij dat zand van Amerikaanse bodem over het verse graf van Rabin. Sterker dan woorden symboliseerde deze daad de verbondenheid van de VS met het lot en de toekomst van de joodse staat.

Dat deden gisteren ook de tranen van president Clinton en zijn vrouw Hilary. In de VS had Clinton bij de eerste herdenkingswoorden van Rabin gezegd: “shalom shaver”, tot ziens vriend. Vandaag al rijden er auto's in Israel met stickers met de woorden “shalom shaver” op de ruiten.

Eitan Haber, een naaste medewerker en vriend van Rabin, las voor van het met Rabins bloed doorweekte velletje papier met de tekst van het vredeslied dat hij vlak voor zijn dood meezong. Rabin had de tekst zaterdagavond in zijn binnenzak gedaan. Hij kende de woorden van het vredeslied dat zaterdagavond tijdens de grote vredesdemonstratie in Tel Aviv door hem werd meegezongen.

Israel en Israel niet alleen huilde toen Rabins kleindochter Noa Ben-Artsi als laatste afscheid nam van haar grootvader. “Hoe kan je een heel volk troosten als oma niet ophoudt met huilen”, zei ze. “We zullen altijd van je houden, grootvader”, zei ze snikkend, dat jonge meisje dat ook had gezegd dat alleen zij het geluk had gehad “de warme liefkozing van je handen” te voelen. De Jordaanse kroonprins Hasan, die eveneens in israel is om Rabin de laatste eer te bewijzen, zei later dat háár toespraak het Jordaanse volk had geraakt.

Na de officiële begrafenis stroomden duizenden Israelische burgers naar de begraafplaats. Maar na een uur werd bij het graf van Rabin al weer luid gescholden en geschreeuwd. Aanhangers van de vermoorde premier reageerden woedend toen een man riep dat ook Peres had moeten worden vermoord.