Ruzie tussen Argentijnse zielsverwanten verlamt politiek

BUENOS AIRES, 6 NOV. Een elite van Argentijnse zakenlieden, kortgeleden bijeen op een congres in het zuidelijke vakantie-oord Bariloche, onthaalde Domingo Cavallo op een staande ovatie, nog voor hij ook maar één woord had gesproken. Cavallo, de koppige en succesvolle minister van economische zaken, is de lieveling van financieel en ondernemend Argentinië - en van hun collega's ver buiten de landsgrenzen.

“Cavallo is een van de beste ministers van economische zaken ter wereld”, zegt César Deymonnaz, algemeen manager van de Argentijnse ABN Amro-vestiging in Buenos Aires. Meer nog dan de flamboyante president Carlos Menem (60) wordt Domingo Cavallo (49) vereenzelvigd met Argentiniës pijnlijke, maar tot nu toe succesvolle economische transformatie van een semi-socialistische staat tot een moderne en open maatschappij met een lage inflatie en volop buitenlandse investeringen.

De koppeling tussen de Argentijnse economie en de persoon van de minister zal ongetwijfeld hebben bijgedragen aan de al maanden durende ruzie tussen Menem en Cavallo. Terwijl Cavallo er zijn populariteit bij de ondernemers kon meten, liet Menem het afweten in Bariloche; een unicum, want dit belangrijke economische forum heeft traditioneel de Argentijnse president als keynote-spreker.

Kern van de twist is dat Cavallo tot elke prijs wil vasthouden aan zijn straffe hervormingen en de politiek ervan heeft beschuldigd corrupt te zijn. Menem en de behoudende kring rondom de president zijn echter bang dat veel kiezers, in de door krappe budgetten geteisterde provincie maar ook in de hoofdstad, hun partij de rug toekeren, onder meer omdat ze vinden dat de duimschroeven wel ver genoeg zijn aangedraaid.

De Argentijnse pers volgt de ruzie van de twee ex-zielsverwanten tot in de details. 'Menem keert terug, er verandert niets en hij geeft de schuld aan de pers', luidde vorige week een openingskop van het economische dagblad El Cronista. 'Terug' betekende in dit geval uit New York, waar Menem de vijftigste verjaardag van de Verenigde Naties had bijgewoond, niet toevallig zonder minister Cavallo mee te nemen. Zijn afwezigheid leidde op de eerste Argentijnse beursdag erna tot een scherpe daling van de index. En de ontmoeting tussen de president en financiële financiers in New York verliep zo stroef, dat die naderhand hun bezorgdheid uitspraken. Menem heeft inmiddels erkend dat de reis niet vlekkeloos is verlopen en passende maatregelen genomen: hij ontsloeg zijn perschef.

“Het enige probleem van de Argentijnse economie is de relatie Menem-Cavallo”, zegt politiek analist Rosendo Fraga, directeur van een denktank in de Argentijnse hoofdstad. “Het eerste wat buitenlandse bankiers mij vragen als ze hier komen is: zal Cavallo vertrekken?” Maar ook de politici zijn in de ban van de ruzie Menem-Cavallo. Volgens Fraga zijn het vooral de presidentsverkiezingen van 1999 die hun schaduw vooruitwerpen. Hoewel Cavallo dit tot nu toe niet publiekelijk heeft gezegd, gaan velen er van uit dat de minister zich kandidaat zal stellen in 1999. “Cavallo wordt door de politici als een concurrent gezien. Er zijn al verscheidene voorbeelden in Latijns Amerika van ministers van economische zaken die president zijn geworden”, aldus Fraga.

Duidelijk is dat Menem, die afgelopen mei met een overweldigend percentage van de stemmen werd herkozen voor een tweede ambtstermijn van vier jaar, Cavallo niet als zijn opvolger ziet. Menems partij, de 'peronistische' Partido Justicialista (PJ) evenmin. Het platform is niet belangrijk, zegt Fraga. “Cavallo kan zichzelf als onafhankelijke kandidaat presenteren.”

De succesvolle tweede plaats bij de verkiezingen in mei van de nieuwe FREPASO-beweging geeft wel aan dat de Argentijnen gevoelig zijn voor een proteststem tegen het peronisme. Cavallo mag, aldus een vorige week door het weekblad Noticias gepubliceerde opiniepeiling, rekenen op een gunstig oordeel van 38 procent van de Argentijnen. Dat is aanzienlijk minder dan de 59 procent van augustus 1992 of de 56 procent van november 1993. Maar Argentinië bevond zich toen ook niet in een diepe recessie met een gemiddelde werkloosheid van bijna twintig procent en met het einde van die crisis nog niet in zicht.

De ruzie tussen Menem en Cavallo versterkt - een half jaar na de verkiezingen - het idee dat de Argentijnse regering niet goed meer weet hoe het verder moet. “De regering doet niet wat zij in het begin van de eerste termijn zo goed deed: de noodzaak van de hervormingen uitleggen aan het publiek”, zei de econoom Miguel Angel Broda onlangs. Juist nu lijkt dat hard nodig. “De eerste fase van de herstructureringen hebben we achter de rug. Nu begint de tweede, die veel moeilijker is”, zegt een Europese diplomaat. Volgens politiek analiste Graciela Adán bevindt Argentinië zich op een kruispunt. “Menem heeft met succes een einde weten te maken aan de politieke ambities van het leger en aan de ongebreidelde macht van de vakbonden, maar hij weet de politieke institutionaliteit niet aan te pakken”, aldus de analiste.

Juist de geïnstitutionaliseerde Argentijnse politiek lijkt de grootste tegenstander te zijn van minister Cavallo. De slechte relatie met president Menem werd onlangs nog slechter toen Cavallo in het Congres urenlang tekeer ging tegen wat hij de mafia's in Argentinië noemde en die volgens hem het proces van ombuigingen in de weg staan.

Hoewel niemand ontkent dat de corruptie een belangrijke rol speelt in de Argentijnse politiek en Menems nabije omgeving herhaaldelijk aan de schandpaal wordt genageld door kranten als het progressieve Página/12, heerst alom de overtuiging dat in het geval van de president diens 'persoonlijke' stijl van regeren de verdachtmakingen in de hand werkt. “Meer een probleem van esthetiek dan ethiek”, zo wordt in Buenos Aires gezegd. “Er is niet méér corruptie dan vroeger, er wordt alleen vaker over geschreven in de pers”, zegt analiste Adán. Alom wordt de 'mafia-tirade' van Cavallo gezien als een politieke beoordelingsfout van de minister.

De verlammende ruzie tussen president en minister is als nieuwsitem geen duimbreed geweken voor de als publicitair succes bedoelde ontmoeting tussen Menem en de Britse premier, John Major, in New York. Hoewel de twee bewindslieden over de toekomst van de nog steeds omstreden Falkland-eilanden - Malvinas, zegt Argentinië - geen concrete nieuwe afspraken hebben gemaakt, was de ontmoeting opnieuw een aanwijzing voor de snel warmer wordende Brits-Argentijnse betrekkingen. Menem heeft een uitnodiging voor Londen - mogelijk zelfs met een bezoekje aan Buckingham Palace - volgend jaar op zak. De Britse prinses Diana zal in de loop van deze maand Argentinië aandoen.

De ongemakkelijke situatie in het Argentijnse kabinet zal mogelijk op korte termijn leiden tot wijzigingen in de samenstelling ervan. Een vertrek van Cavallo wordt overigens uitgesloten. De onvermijdelijke negatieve reactie van de financiële markten zou de economische situatie in Argentinië alleen maar verergeren. Een herschikking van posten - waarbij mogelijk zelfs die van Cavallo - wordt echter niet uitgesloten.

Toch menen vooral financiële analisten dat de Argentijnse economie steeds minder afhankelijk wordt van de persoon Cavallo. Er is consensus over de wens dat de minister nog twee of drie jaar persoonlijk het proces van economische transformatie begeleidt. Daarna mag hij vertrekken. Een presidentschap wordt voor deze als weinig charismatisch beoordeelde man niet erg waarschijnlijk geacht.

De huidige economische en politieke crisis in Argentinië kan president Menem in de kaart spelen. “Hij groeit bij crises”, stelt een politiek analist. “Menem is een sportman en een man van de nacht. Hij heeft spanning juist nodig.” Het huidige staatshoofd zal bijna zeventig zijn als Argentinië een nieuwe president kiest. Desondanks, een derde termijn voor Menem? Volgens de grondwet mag dit niet, maar een referendum kan dat euvel verhelpen, net zoals de tweede termijn van Menem mogelijk werd. Het wordt nu van officiële zijde allemaal ontkend, maar het zijn nog vier lange jaren naar de verkiezingen en alles is mogelijk. Langs de weg naar Bariloche werd al een spandoek met de tekst “Menem 1999” gesignaleerd.