Kabinet demonteert vaardig methode-Van Dam

Is een succesformule twaalf jaar later nog een succes? Die vraag drong zich op gisteravond bij de reprise van het discussieprogramma De achterkant van het gelijk onder leiding van voormalig VARA-voorzitter Marcel van Dam.

De jubilerende omroepvereniging begon een nieuwe reeks uitzendingen van het programma met leden van het kabinet. De Socratische ondervraging door Van Dam van bijvoorbeeld medisch specialisten of generaals stond in het verleden garant voor opzienbarende televisie. En ook gisteravond draaide Van Dam zijn rondjes in de zaal van de Eerste Kamer waarbij hij de afzonderlijke ministers confronteerde met dilemma's van het beleid. De bedoeling bij deze beproefde formule is dat de ondervraagde aanvankelijk een ogenschijnlijk eenvoudige vraag moet beantwoorden, waarna de discussieleider hetzelfde probleem groter maakt om te onderzoeken hoe principieel de beleidskeuze eigenlijk is.

Minister Wijers (economische zaken) werd gevraagd of hij kerstgeschenken accepteert. Minister Dijkstal (binnenlandse zaken) moest zeggen onder welke omstandigheden hij over de vluchtstrook zou gaan rijden indien hij vast kwam te staan in de file. Zijn collega van justitie Sorgdrager kreeg als probleem voorgeschoteld op welk moment de grenzen gesloten zouden worden voor vluchtelingen en van haar partijgenoot Borst (volksgezondheid) wilde Van Dam weten of zij aangifte zou doen wanneer een vriendin euthanasie zou plegen zonder instemming van de patiënt. De premier kreeg als casus op of Nederland zou zwichten voor chantage indien dertig Nederlandse militairen tijdens een vredesoperatie in Burundi zouden worden gegijzeld.

Naar verluidt had Van Dam zich terdege voorbereid op zijn come back, inclusief een proefuitzending waarbij hij kon oefenen op parlementaire journalisten. Gisteravond bleek dat ook de bewindslieden door hun mediatraining opgewassen zijn tegen de methode-Van Dam. Misschien kwam het omdat de discussieleider, zoals hij tevoren aankondigde geen actuele politieke thema's aanroerde, maar de onderscheiden ministers zagen de valkuilen die Van Dam voor hen gegraven had op een kilometer afstand aankomen, en lieten zich dus niet in het nauw brengen. Wijers begon al te glimlachen bij het woord kerstgeschenken en bekende openhartig dat hij vorig jaar “tien tot vijftien cadeaus variërend van prullaria tot goede flessen” had ontvangen. Van Dam onderzocht vervolgens waar voor Weijers de grens lag door de omvang van de cadeaus te vergroten. De minister van economische zaken accepteert nog wel een gouden munt ter waarde van tweehonderd gulden, maar geen beeldje van een bekend beeldhouwer dat misschien een paar duizend gulden waard is. Of er ook regels voor het accepteren van cadeaus zijn, wilde Van Dam vervolgens van de premier weten. En die antwoordde geheel naar waarheid dat die er niet zijn, maar ministers moeten zich niet in de situatie brengen dat hun onafhankelijkheid in het geding komt. En zo demonteerden de leden van het kabinet vaardig de verschillende potentieel explosieve casusposities. In een aantal gevallen erkende een minister het gewoon niet te weten. Sorgdrager niet wanneer de grenzen dicht zouden gaan voor vluchtelingen, Kok wist niet of Nederland zou toegeven aan chantage.