Hij verdiende het, zegt de krantenverkoper in Brooklyn

NEW YORK, 6 NOV. “Het is zijn verdiende loon”, zegt Jeff Price, een orthodox-joodse Amerikaan die een krantenkiosk drijft in de New-Yorkse wijk Brooklyn, over de zaterdag vermoorde Israelische premier Rabin. “Het is altijd slecht als er een jood sterft. Maar hij was gewaarschuwd dat dit zou gebeuren. Hij was land aan het weggeven. En daarom verdiende hij vermoord te worden.”

De kiosk van Price, waar behalve The New York Post en The New York Times ook The Jerusalem Post en een aantal kranten in het Hebreeuws en het Russisch te koop is, ligt aan Kingston Avenue. Het is een deel van Brooklyn waar veel chassidische joden wonen die zich als volgelingen beschouwen van de vorig jaar overleden opperrabijn Menachem Mendel Schneerson, de Lubovicher rebbe. Mannen met baarden, lange zwarte jassen en hoeden domineren het straatbeeld. Velen van hen wijzen het vredesproces scherp af, maar delen niet het harde oordeel van de krantenverkoper.

“Het is dom en verkeerd”, zegt Yossi Yaffe, als hij omstreeks het middaguur de kiosk verlaat met het tijdschrift The Jerusalem Report en de kilo's zware zondagseditie van The New York Times in zijn armen. “Zo'n aanslag is gerechtvaardigd als je door één man te doden het gevaar kan stoppen, als het om één man gaat die het land verzwakt en die door zijn daden anderen, ook al is het met de beste bedoelingen, indirect vermoordt. Maar zo is het niet, Rabin was niet alleen. Wel heeft hij mensen in de verleiding gebracht hem te vermoorden. De Lubovicher rabijn zei: het is verkeerd om land weg te geven, omdat het volgens ons geloof verkeerd is om zelfmoord te plegen.”

In New York wonen zo'n drie miljoen joden, zowel voor- als tegenstanders van het vredesproces, die samen de grootste joodse gemeenschap buiten Israel vormen. Bij velen - zowel niet-religieuze en gematigde joden, als orthodoxen - was de woede, verwarring en verslagenheid groot toen het nieuws van de moordaanslag bekend werd. Voor het Israelische consulaat hielden zaterdagavond zo'n achthonderd mensen, onder wie de schrijver Amos Oz en de filmacteur Richard Dreyfus, bij kaarslicht een wake. Net als in het hele land spraken ook in New York joodse organisaties van uiteenlopende signatuur hun afschuw uit over de moord.

In de reacties op Kingston Avenue, waar Rabin duidelijk niet geliefd was, klinken naast afstandelijkheid en onverschilligheid ook bezorgdheid en geschoktheid door. “De moord is een tragedie”, zegt Eli Shear, een klant in een judaïca-winkel. Overal hangen portretten van de Lubovicher rebbe, sleutelhangers met zijn beeltenis, boeken en folders. Er zijn kandelaren te koop, keppeltjes, boeken in het Engels en het Hebreeuws. “In deze buurt is 99 procent van de mensen fel tegen de vredespolitiek van Rabin”, zegt Shear, een Engelse rechtenstudent die voor een paar weken over is gekomen naar zijn geloofsgenoten. “Maar iedereen is volkomen kapot van wat er gebeurd is. Ik zelf bestrijd het vredesproces ook heel agressief. Maar intellectueel agressief, met woorden, door te praten en te schreeuwen, dat is de joodse manier. Wij wilden Rabin intellectueel vernietigen, niet fysiek.”

Een andere klant, die liever anoniem wil blijven, zegt: “Hij was een militaire held, hij heeft veel goed gedaan. Maar wij hebben één groot probleem met zijn beleid: hij bracht joden in gevaar. Maar dit is geen manier om een meningsverschil op te lossen. Het is verschrikkelijk, en dat het door een jood is gebeurd ... We moeten onze onderlinge verschillen op een vreedzame manier bijleggen. Er is hoop voor het vredesproces, als het maar gebaseerd is op veiligheid voor Israel, als de territoriale integriteit van het land maar bewaard blijft.”