Aanslag geen verrassing na verbaal geweld

TEL AVIV, 6 NOV. De moord op premier Yitzhak Rabin in Tel Aviv heeft het Israelische volk diep geschokt maar is niet als een volslagen verrassing gekomen. “Het teken aan de wand was al enige tijd te zien”, zeggen politici, schrijvers en professoren. Daarmee refereren zij aan de steeds dieper wordende kloof in de Israelische samenleving tussen voor- en tegenstanders van de vredesweg die Rabin was ingeslagen.

Met de handdruk met Yasser Arafat trapte Rabin nationalisten en religieuze nationalisten (vooral kolonisten) op het hart. Opgave van delen van Erets-Israel, het land van Israel, om welke reden dan ook, werd in deze kringen uitgelegd als verraad aan de goddelijke belofte dat het land van Israel aan het joodse volk toebehoort. Vooral de laatste maanden namen de verbale aanvallen tegen de regering Rabin en tegen Rabin persoonlijk buitensporige vormen aan. Rabbijnen riepen op tot ongehoorzaamheidsacties en plaatsten de “heiligheid van het land” ver boven de democratie en democratische waarden, die Rabin juist wilde beschermen en verdedigen door een streep te zetten door de overheersing van het Palestijnse volk.

Rechtse politici uit de oppositie sleepten de regering door het slijk. Zaterdagavond, tijdens de grote vredesdemonstratie in Tel Aviv, was deze verslaggever getuige van een scherpe woordenwisseling tussen een aanhanger van een nationalistische beweging Zu Artseinu (Dit Is Ons Land) en een aanhanger van de Vrede-Nu beweging. “Nazi”, riep de religieuze jood naar zijn tegenstander. “Loop naar de hel”, gilde deze terug.

Van verschillende kanten werd gewaarschuwd dat er zo'n politiek geladen sfeer ontstond dat een daarvoor ontvankelijke geest moordenaar zou kunnen worden. Daarom werd de bewaking rond premier Rabin, zonder succes, verscherpt. Professor Springzak, een specialist op het gebied van rechtse ondergrondse bewegingen in Israel aan de universiteit van Jeruzalem, zei dat hij onlangs werd opgebeld door een jongeman die vertelde dat in zijn groep in bezet gebied serieus werd overwogen om premier Rabin te vermoorden. Het enige criterium dat tijdens de discussie werd gehanteerd was of zo'n moord “al dan niet nuttig zou zijn” voor het opbreken van het vredesproces.

Op 14 september dit jaar legde de 45-jarige Yaacov Shaubi bij een demonstratie in Jeruzalem mij in de volgende bewoordingen zijn verachting voor Rabin uit: “Rabin heeft in de verkiezingscampagne van 1992 met geen woord gesproken over onderhandelingen met de PLO. Ik heb toen op zijn Arbeidspartij gestemd. Nu voel ik me bedrogen. Rabin heeft mijn stem gestolen. Als ik mijn primitieve gevoelens zou laten werken, zou ik Rabin vermoorden. Zo'n verschrikkelijke haat heeft die man door zijn verraad van het land van Israel in me opgeroepen.”

Pagina 4: Shimon Peres is kwetsbaar

Voor professor Springzak vormden dergelijke uitspraken tekenen aan de wand dat ernstig met een politieke moord rekening moest worden gehouden. Nu die zaterdag is gepleegd, zeggen schrijvers als David Grossman dat “Israel door de moord op Rabin een ander land is geworden”. Onherkenbaar, omdat het ondenkbare is gebeurd en een joodse student in het land dat joden na de Holocaust veiligheid moest bieden een joodse premier in koelen bloede heeft vermoord - en het volgens de Israelische politie ook nog op minister van buitenlandse zaken Shimon Peres had gemunt.

Volgens de Israelische wetgeving is door de moord op Rabin diens regering een overgangsregering geworden en zal president Weizman een kabinetsformateur moeten benoemen voor het vormen van een nieuwe regering. Tijdens een bijzondere zitting van de Israelische regering, waar de lege stoel van Rabin ditmaal met een zwarte lap was overdekt, werd Rabin niet alleen herdacht maar werd ook Peres als tijdelijk premier gekozen. De Likud-partij heeft gisteren laten weten dat zij niet is geïnteresseerd in de benoeming van partijleider Binyamin Netanyahu tot kabinetsformateur. De kansen dat hij in de huidige krachtsverhoudingen in het parlement een regering zou kunnen vormen waren overigens minimaal. Peres zal dus worden belast met de vorming van een nieuwe regering, die zoals hij meteen duidelijk maakte de nagedachtenis van Rabin niet beter kan eren dan door het vredesproces onverdroten voort te zetten.

Vanuit kringen in de oppositie gingen gisteren toch stemmen op om wegens de ernst van de situatie een regering van nationale eenheid te vormen. Voormalig Likud-premier Yitzhak Shamir sloot het uitbreken van een burgeroorlog niet volkomen uit. Hij en andere rechtse oppositieleiders waarschuwden de zwaar aangeslagen politici uit de regeringscoalitie 'rechts' niet collectief de schuld in de schoenen te schuiven voor de eerste moord op een Israelische premier. Minister Shulamit Aloni, leider van de Burgerrechtenpartij, wees de vorming van een regering van nationale eenheid onmiddellijk van de hand omdat naar haar zeggen de verantwoordelijkheid voor de moord bij rechtse politici ligt die Rabin systematisch als “moordenaar en verrader” hebben beschimpt.

Israelische commentatoren leggen de moord op Rabin uit als het eerste schot in de verkiezingscampagne, die in 1996 hoofdzakelijk zal gaan over de Palestijnse kwestie en daardoor een buitengewoon fel karakter zal krijgen. De golf van sympathie voor Rabin die door het Israelische volk gaat is geen garantie dat de Arbeidspartij daar in november volgend jaar onder leiding van Peres voordeel van zal hebben. Het is niet uitgesloten dat de Arbeidspartij juist daarom op vervroegde algemene verkiezingen zal aansturen.

Rabin, met zijn militaire achtergrond en mede daaraan ontleend prestige, was het trekpaard van het door de Arbeidspartij begonnen vredesproces. Peres is aanzienlijk kwetsbaarder. Hij weet het en dat zal hem wellicht inspireren juist nu het vredesproces met de Palestijnen en wellicht ook met Syrië een nieuwe impuls te geven.

Het eerste bezoek van de Egyptische president, Hosni Mubarak, aan Israel vandaag bij de begrafenis van Rabin, en de aanwezigheid van koning Hussein van Jordanië, de Marokkaanse kroonprins en vele anderen, onder wie president Bill Clinton en koningin Beatrix, vormen een indrukwekkende getuigenis van steun en vertrouwen in het vredesproces. De miljoen Israeliërs die volgens de politie gisteren en vandaag nog aan de kist van Rabin voor de Knesset de laatste eer bewijzen vormen een manifestatie van nationale eenheid, van respect voor de vermoorde veldheer-staatsman.

De moord op Rabin heeft een periode van spanning en onzekerheid in de Israelische politiek en het openbare leven geïnjecteerd zoals dit land niet eerder heeft gekend. De Israelische droom heeft een geweldige klap moeten incasseren. De verdoving is collectief, het trauma voorlopig niet verwerkt.