Italiaanse Opera met veel pathos

Voorstelling: Cavalleria Rusticana/I Pagliacci van Mascagni en Leoncavallo door de Italiaanse Opera o.l.v. Joan Berkhemer m.m.v. o.a. Robbert Schwarts, Anna Maria Dur, Barbara Kennedy, Jan Derksen, Esther Been, Robert Bruins, José Kalthof, Marco Bakker, Alex Grigorev en Peter Bording. Decor: Luc de Bruyker; kostuums: Marnik Baert; regie: Frank van Laecke. Gezien: 3/11 Gashouder Westergasfabriek Amsterdam. Herhalingen: 4, 7, 9, 11, 12, 14, 16, 18, 19/11. Res.: 020-6458891/6211211.

In aanwezigheid van Gré Brouwenstijn, de moeder van de Nederlandse opera, de Italiaanse ambassadeur en een flinke afvaardiging van het Amsterdamse gemeentebestuur onder leiding van burgemeester Patijn, is gisteravond de nieuwe Italiaanse Opera begonnen aan een eerste reeks voorstellingen in de Gashouder van de voormalige Westergasfabriek. Op loopafstand van de Jordaan, waar de wieg stond van de ware Hollandse operaminnaar die voor de oorlog naar de Opera Italiana in Carré ging, gaat daar nu opera uit het land waar de kunstvorm is uitgevonden voor een groot publiek in een ouderwetse, begrijpelijke uitvoeringsstijl, met zangers uit eigen land.

De Italiaanse opera streeft naar realisme en mooie muziek, dus is de keuze voor de combinatie Cavalleria Rusticana/I Pagliacci ideaal: fel en dramatisch verismo op meeslepende melodieën, zo ongeveer uit de tijd dat de Gashouder werd gebouwd. De reusachtige ronde ruimte is met tribunes enigszins ingericht als de zaal van het Muziektheater. Ook zonder balkons kunnen er echter zo'n duizend bezoekers meer in. Al was het gisteravond nog lang niet vol, de belangstelling voor de volgende voorstellingen is groot.

De scène is relatief smal maar zeer breed en het decor met een Italiaans dorpsplein voldoet voor beide operaatjes. Tussen het jonge, onder leiding van de gedreven Joan Berkhemer opvallend goed klinkende en kleurrijk spelende orkest en het podium loopt een riviertje waarin personages en figuranten af en toe verkoeling zoeken. De gemoederen raken in beide, als gevolg van blinde jaloezie fataal verlopende stukken, snel verhit, ook als het Italiaanse pathos wordt vertolkt door 'nuchtere' noorderlingen. Wellicht wordt die pathetiek ook gestimuleerd door de geluidsversterking en de galmende akoestiek.

De naturalistische enscenering van de Belgische regisseur Frank van Laecke is heel wat kleiner en minder gedetailleerd dan de Cav/Pag die begin vorig jaar in de Rotterdamse Ahoy' ging. Deze produktie heeft wat bescheiden spektakel - een jongleur met brandende toortsen en een lenige Arlecchino (Alex Grigorev), die ondersteboven hangend zingt. De conventionele produktie verschilt niet wezenlijk van de voorstellingen die de Nederlandse Opera in 1982 en in het seizoen 1985-'86 gaf van Cav/Pag.

Deze voorstelling is vooral om naar te kijken en te luisteren, zonder na te hoeven denken over diepere bedoelingen. Jan Derksen, destijds Canio in I Pagliacci, zingt nu mee als Tonio, een rol die hij afwisselt met Marco Bakker, ook al een oudgediende van de Nederlandse Opera, die gisteravond zong en dat goed deed. Derksen zingt ook nog de rol van Alfio in Cavalleria Rusticana op zijn geheel eigen, barse en buitengewoon expressieve wijze.

Al heeft de Italiaanse Opera niet het alleenrecht op Nederlandse zangers - ook de Nationale Reisopera streeft naar het zoveel mogelijk engageren van talent uit eigen land - toch brengen deze voorstellingen voor het eerst een aantal in het buitenland zingende Nederlanders echt in de publieke aandacht. Robert Schwarts bleek met zijn fraai getimbreerde heldere tenorstem een opvallende Turiddu, al had hij het het meeste last van de galm. De tenor Robert Bruins (Canio) zong goed, maar toch kolkte zijn Vesti la giubba niet over van twijfel en tragiek met de zinderende vervoering die hier mogelijk is.

José Kalthof is een fraai en lyrisch zingende Nedda, maar misschien wat al te onschuldig klinkend - zij haakt niet voor niets wanhopig naar een nieuwe minnaar. Het meest was ik onder de indruk van Anna Maria Dur. Haar intens gezongen Santuzza heeft antiek-Griekse allure: door het noodlot gedoemd na de dood van haar ontrouwe geliefde Turiddu verscheurd door te leven.