Geld overschaduwt bij FAO voedselprobleem

ROME, 4 NOV. In de twee jaar dat de Senegalees Jacques Diouf directeur is van de FAO, de voedsel- en landbouworganisatie van de Verenigde Naties, is de waardering voor hem gegroeid, maar toch krijgt hij minder geld om zijn oorlog tegen honger en ondervoeding door te zetten.

Deze op zich zorgwekkende situatie is een erfenis van de jaren waarin de roep om meer efficiëntie en effectiviteit bij de FAO betrekkelijk achteloos in de wind is geslagen, zoals bij andere VN-organisaties eveneens is gebeurd. Ook bij de FAO zijn de Verenigde Staten de belangrijkste donor, goed voor een kwart van het budget. Nu het Amerikaanse Congres het mes zet in de VN-bijdragen, komt ook de FAO in de problemen.

Op de tweejaarlijkse conferentie van lidstaten, deze week afgesloten, kreeg Diouf minder geld dan hij had gevraagd. Het absolute minimum was volgens hem 698 miljoen dollar voor twee jaar. Omdat de Amerikanen een enorme betalingsachterstand hebben, besloot de FAO-conferentie bijna vijftig miljoen dollar onder dat minimum te gaan zitten.

Dat betekent dat programma's gaan sneuvelen, dat mensen moeten worden ontslagen. In het bestuursapparaat is volgens Diouf het meeste overtollige vet al weggesneden: zijn minimumbudget lag al 35 miljoen onder het nulgroeibudget dat hij aanvankelijk had voorgesteld, voornamelijk door administratieve bezuinigingen.

“Het zou een illusie zijn om te denken dat het snijden in de begroting geen invloed zal hebben op het werk van de organisatie,” zei Diouf gisteren op een persconferentie.

De pil moet des te bitter zijn omdat Diouf, na enige skepsis in het begin, het vertrouwen van de lidstaten begint te verwerven. “Het gezag van Diouf is toegenomen. Hij heeft zich flexibel opgesteld, niet drammerig,” zegt een deelnemer aan de conferentie. “De indruk bestaat dat hij bezig is om orde op zaken te stellen binnen de FAO.”

Diouf heeft steun gekregen voor zijn afslankings- en bezuinigingsproces. Een aantal hoge functies is geschrapt. Er wordt minder met dikke rapporten gesmeten. Het administratief personeel is beknot. Bovendien wordt een deel van de staf op het hoofdkwartier in Rome het veld in gestuurd.

De 57-jarige FAO-directeur somde gisteren de voordelen van deze decentralisatie nog eens op. De experts zitten dichter bij het probleem, zijn beter bekend met de lokale situatie en kunnen sneller reageren. Bovendien kost hun levensonderhoud aanzienlijk minder dan in Rome.

Diouf wordt ook geprezen omdat hij luistert. Zijn oproep tot een nieuwe groene revolutie die met name Afrika van de hongersnood moet redden, is aanvankelijk met veel skepsis ontvangen. Hij legde wel erg veel nadruk op technologie. Nu onderstreept Diouf de lessen uit het verleden: ervoor waken dat het milieu niet lijdt onder teveel bestrijdingsmiddelen en kunstmest, ervoor zorgen dat de voordelen van de produktiestijging worden verdeeld over heel de bevolking.

“Er is een groeiende steun voor Diouf,” zegt een diplomaat. “Het is opvallend dat ook van de donorlanden dit keer nauwelijks kritiek is gekomen.” Met zichtbare tevredenheid onderstreepte Diouf dat niemand tegen de begroting heeft gestemd, al hebben de VS, Duitsland en Groot-Brittannië zich van stemming onthouden.

Overigens leeft onder de staf op het FAO-hoofdkwartier meer kritiek op Diouf dan onder de diplomaten en ministers op de conferentie. Zo wordt de Senegalees verweten wel erg veel Afrikanen om zich heen te verzamelen, een gebrekkige managementsstijl te hebben en teveel weg te zijn uit Rome.

Geconfronteerd met deze kritiek zei Diouf gisteren dat hij de afgelopen twee jaar niet één Senegalees' staflid heeft aangenomen, en dat hij met opzet veel reist. “Ik wil niet in een ivoren toren blijven zitten en alleen maar recepties en cocktails aflopen in Rome,” zei hij. “Ik leid een internationale organisatie, geen archeologische.”

De Amerikaanse betalingsachterstand is het hoofdthema geweest op de conferentie. De FAO heeft nog 109 miljoen dollar tegoed aan contributies tot eind 1994. Verwacht wordt dat dit bedrag eind december aanzienlijk verder is opgelopen. Washington, de belangrijkste donor, is de hoofdschuldige. Twee derde van de uitstaande tegoeden is achterstallige Amerikaanse contributie.

Sommige lidstaten, waaronder Nederland, verwijten de Amerikanen lid te willen zijn van een club zonder het lidmaatschapsgeld te betalen. Nederlandse vertegenwoordigers waarschuwen dat de FAO de gijzelaar van Washington is geworden.

De discussie over geld heeft de voedselproblematiek overschaduwd, maar Diouf probeerde die op zijn persconferentie gisteren weer centraal te zetten. Achthonderd miljoen mensen zijn chronisch ondervoed. In heel de wereld zijn 88 landen die te weinig voedsel produceren en te weinig geld hebben om het te importeren - de helft daarvan in Afrika. Het aantal kinderen onder de vijf jaar dat ondervoed is, blijft stijgen en loopt nu tegen de tweehonderd miljoen.

Deze thema's moeten volgend jaar november aan de orde komen op een Wereldvoedseltop, op het FAO-hoofdkwartier in Rome. Het gevaar bestaat dat de lange-termijnplanning daarbij wordt overschaduwd door het acute gevaar van graantekorten en prijsstijgingen die niet te behappen zijn voor arme landen. De situatie wordt steeds nijpender. Rijst is 45 procent duurder dan vorig jaar, mais 40 procent, tarwe 25 procent. “Als het komend jaar een van de graan-exporterende landen problemen heeft met het weer, hebben we een crisis,” waarschuwde Diouf.