Wall Street vreest fusiegolf luchtvaart VS

NEW YORK, 3 NOV. Nu de luchtvaartmaatschappijen in de Verenigde Staten na vijf jaar tobben weer voorzichtig winstgevend zijn geworden, lijkt de tijd voor consolidatie te zijn aangebroken. In de Amerikaanse luchtvaart groeit het aantal (mogelijke) samenwerkingsverbanden met de week.

De strubbelingen tussen de Nederlandse luchtvaartmaatschappij KLM en de Amerikaanse partner North West Airlines (NWA) afgelopen week zijn voor een deel daarop terug te voeren. De NWA-topmannen hebben een fors belang in hun maatschappij en willen hun aandelen graag verkopen aan een andere Amerikaanse maatschappij zoals Delta. De Amerikaanse luchtvaartmaatschappij USAir is al langer in gesprek met American Airlines (AA) en met United Airlines (UAL) om samenwerkingsverbanden aan te gaan. Over andere samenwerkingsverbanden op 's werelds grootste luchtvaartmarkt wordt driftig gespeculeerd.

Het gaat namelijk weer redelijk goed met de luchtvaartmaatschappijen. Met uitzondering van TWA stijgen de winsten weer over de gehele linie omdat de vraag naar stoelen is toegenomen. Vliegtuigen gaan de lucht in met een bezetting van 72 procent terwijl de prijzen zijn gestegen. De aandelen van de meeste grote maatschappijen zijn dit jaar gestegen, wat doet vermoeden dat beleggers vertrouwen hebben. Analisten zijn echter nog voorzichtig. “Er was een economische noodzaak om te bezuinigen toen de verliezen groot waren”, zegt Jeffrey Long, analist bij J.P. Morgan. “Nu er weer winst wordt gemaakt, moeten ze de motivatie zien vast te houden. Maar het herstelproces duurt lang.”

Alle Amerikaanse luchtvaartmaatschappijen hebben de laatste jaren geprobeerd de kosten te verlagen. Dat gebeurde meestal volgens de kaasschaafmethode: saneren van onrendabele routes, efficiëntere aanvlieg- en vertrekmethodes, moordende prijzenslagen en meer stoelen per toestel. In de meeste vliegtuigen heb je minder ruimte dan in de eerste de beste stadsbus. Hier en daar vielen ook hardere klappen. Het werknemersbestand is in de Amerikaanse luchtvaartindustrie in vijf jaar met 30 procent afgenomen tot ongeveer 650.000.

Delta Airlines, de derde Amerikaanse maatschappij, maakte vier achtereenvolgende jaren geen winst en kwam pas dit jaar weer in de zwarte cijfers. Net als de andere grote maatschappijen staat Delta onder druk door de concurrentie van veelal kleine regionale luchtvaartmaatschappijtjes, zoals Southwest, America West, Carnival, ValuJet en Kiwi. Een Delta-bezuinigingsplan van april 1994 kondigde het vertrek aan van 15.000 man dat een kostenbesparing van 2 miljard moet opleveren. Het plan is nog altijd in uitvoering. Delta, dat zijn boekjaar afsloot op 30 juni, boekte uitstekende omzet- en winstcijfers, net als zijn collega's. Nu het beter gaat in de bedrijfstak, lijkt de tijd aangebroken voor een verdere stabilisering door middel van samenwerking en fusies. Dat USAir aan het praten is met andere Amerikaanse maatschappijen is geen verrassing. Het betekent echter niet onmiddellijk dat het Amerikaanse luchtvaartbedrijf een periode van fusies ingaat. Al zou men het willen, daarvoor is het herstel nog te fragiel en zijn de praktische haken en ogen te groot.

Samenwerken met USAir zullen AA en UAL zeker willen. Het USAir-routenet aan de oostkust vult de andere maatschappijen prachtig aan. Voor United geldt bovendien dat het binnenlands een beter net krijgt. Het probleem is echter dat USAir nog altijd de duurste Amerikaanse maatschappij is met de hoogste kosten per vervoerde passagier. USAir heeft die twijfelachtige positie al jaren en de verwachting was zelfs een bankroet van de maatschappij.

Sinds de samenwerking met British Airways (BA), dat twee jaar geleden een belang van bijna 25 procent in het bedrijf nam, gaat het weer langzaam beter. Het tweede kwartaal van dit jaar liet zelfs een winst zien van 112,9 miljoen dollar. Dat was een mijlpaal na vijf achtereenvolgende jaren van verliezen waarin de maatschappijen samen 13 miljard dollar inleverden. USAir vertelde Wall Street onlangs dat het verwacht over geheel 1995 op winst uit te komen. “Ik hoop dat er allemaal niets van komt”, antwoordt Steve Lewins, luchtvaartanalist bij Gruntal & Co., op de vraag over de mogelijkheid van een fusie. “Consolidatie zou op dit moment een ramp zijn. Laat ze eerst hun balansen opkrikken!” Lewins denkt dat op dit moment een fusie tussen UAL en USAir volkomen verkeerd getimed is. De partners zijn nog veel te zwak om door een samensmeltingsproces te gaan.

Lewins: “USAir en UAL zijn twee volkomen verschillende culturen, dus dat geeft moeilijkheden. Daarnaast werkt USAir vanuit vijf verschillende steden die er ook allemaal bij betrokken moeten worden, dan de vier vakbonden waar het personeel bij is aangesloten en dan ook nog de schuld op de balans van UAL. Het is onzinnig.”

USAir heeft een uiterst ongemakkelijke verhouding met zijn bonden. Nauwelijks was een paar maanden geleden het woord winst gevallen of de bonden eisten verlaging van de dividenden voor beleggers als British Airways maar ook voor Warren Buffett, de belegger van het miljardenfonds Berkshire Hathaway. Buffett vond het van zijn kant welletjes en heeft zich met veel vertoon teruggetrokken. Hij had een belang van 358 miljoen dollar (13 procent) in het bedrijf, dat hij inmiddels was gaan beschouwen als een mislukte belegging.

Aan Seth Schofield, topman van USAir, heeft het niet gelegen. Schofield, die twee maanden geleden zijn ontslag heeft genomen, besteedde zijn drie jaar als baas vooral aan onderhandelen met de bonden over bezuinigingen. Hij won concessies van 2,5 miljard dollar van de bonden, die echter staan te trappelen om dat weer terug te eisen. Schofield blijft aan tot een opvolger is gevonden.

American Airlines praat ook met USAir. Volgens analisten is dat omdat de twee maatschappijen elkaar het voordeel van een goede samenwerking met een concurrent niet gunnen. American is de grootste en United is nummer twee. De twee rivalen “zijn er niet tuk op dat USAir in de schoot valt van de concurrent”, verklaart Daniel Kasper, een consulent van Coopers & Lybrand. “Zeker niet voor een vriendenprijs.” Als UAL fuseert met USAir zal AA wellicht achter Continental Airlines aangaan.

“Dat is volgens mij een rampscenario”, zegt analist Lewins. “Als UAL en USAir samengaan, verwacht ik dat AA met Continental in zee gaat en dat Delta fuseert met Northwest en Alaska Airlines. Niet dat dat zin heeft, maar omdat de kettingreactie teweeggebracht is.” In een dergelijk geval zouden er volgens Lewins geen consequenties voor het bondgenootschap tussen KLM en Northwest zijn. “Ik denk eigenlijk dat een combinatie Delta, Northwest en Alaska nog het best uit de strijd zou komen.”

Northwest, de Amerikaanse neef van KLM, is het succesnummer van de laatste jaren. Keer op keer moest er Nederlands geld in worden gepompt en was het bedrijf dicht bij een faillissement. Rigoureuze kostenbeheersing, het schrappen van routes en hogere winsten hebben het bedrijf er weer bovenop geholpen. Het bedrijf boekte over de eerste zes maanden een omzetstijging van 8 procent in vergelijking met vorig jaar en een winststijging van 20 procent. Volgens analist Lewins zijn de luchtvaartmaatschappijen zoals NWA echter nog herstellende van de klappen in de afgelopen jaren. Ze hebben bij elkaar 13 miljard dollar verlies geleden en op de balansen staat in totaal 9 miljard dollar schuld. Voor dit jaar verwacht hij in de luchtvaartsector een winst van 1,8 miljard dollar en volgend jaar 2,8 miljard. Ook dan is het nog geen tijd voor consolidatie. “Laten ze maar tot de volgende eeuw wachten”, aldus Lewins. “In deze conjunctuurcyclus zou een consolidatieronde een verschrikking zijn voor de betrokken partijen.”