Recruut in een geheim leger

Jocelyn Brooke: Het teken van het getrokken zwaard. (The Image of a Drawn Sword). Vert. Martha Heesen. Nawoord Hans W. Bakx. Uitg. Coppens & Frenks, 185 blz. ƒ 47,90.

Het teken van het getrokken zwaard van de zelfs in zijn geboorteland vrijwel vergeten Engelse schrijver Jocelyn Brooke (1908-1966) verhaalt over de impasse waarin de Britse soldaat Reynard Langrish verkeert als hij wegens ziekte ontslagen is uit het leger. Hij keert terug in de grauwe regelmaat van het klerkenbestaan bij een plaatselijke bank, en in de verstikkende sfeer bij zijn vrijwel dove moeder thuis. Wanneer Langrish legerkapitein Roy Archer ontmoet, maakt deze een ongewoon diepe indruk. Langrish laat zich dan ook strikken voor avondlijke trainingen die hem geschikt moeten maken voor een nieuw, geheimzinnig leger, dat kan optreden als de 'noodtoestand' wordt afgekondigd. De Koude Oorlog gloort op de achtergrond. Onuitgesproken homo-erotische gevoelens eveneens.

Ondanks zijn vriendschap met de kapitein, kan Langrish zijn weerzin tegen een nieuw soldatenbestaan niet overwinnen. Hij wordt ziek en verliest het contact met zijn vriend. In overspannen toestand zwerft Langrish door het Kentse landschap. Hij besluit een nooit gebruikte legerschuilplaats uit de Tweede Wereldoorlog te onderzoeken. Op dit punt zijn fantasie en werkelijkheid niet meer uit elkaar te houden. Zoals Alice via een konijnehol in Wonderland belandt, komt Langrish kruipend door de schuilplaats in een andere wereld terecht. Want in zijn vertrouwde wandelgebied blijkt zich ook het schijnleger van zijn vriend te bevinden.

Langrish wordt gevangen genomen en tegen zijn zin gerecruteerd. Wanhopig probeert hij erachter te komen waarom hij in dienst is, en waarvoor er gevochten zal moeten worden. Kennissen uit de burgerwereld herkennen hem niet meer. Zelfs zijn inmiddels tot kolonel bevorderde vriend doet of hij hem nooit eerder heeft ontmoet. Door uiteindelijk te ontsnappen doet Langrish een poging het lot weer in eigen hand te nemen.

Het is de vraag of hij daarin slaagt. Jocelyn Brooke laat zijn lezers achter met de vraag of de lotgevallen van Langrish als een wensdroom of een nachtmerrie gezien moeten worden. Zorgt het leger voor loutering of voor vernietiging van het individu? Het teken van het getrokken zwaard, Brooke's eerste in het Nederlands vertaalde roman, is een raamvertelling, waarin uiteindelijk ook het raam uit zijn voegen barst.