Milosevic en de vrede

DE HOOP IS GEVESTIGD op de dynamiek van de situatie, ofwel op de inschikkelijkheid van de Serviërs nu hun aanvankelijke fortuin hen in de val heeft gelokt. In Dayton (Ohio) zijn vredesonderhandelingen begonnen die pas mogelijk werden na de Servische nederlagen eerder dit jaar op de slagvelden van Kroatië en Bosnië. Het markantste verschil met het gedateerde vredesproces waaraan de naam van de Britse bemiddelaar Owen onverbrekelijk is verbonden, is de afwezigheid van de van oorlogsmisdaden beschuldigde leiders van de 'Republika Srpska', Karadzic en Mladic.

Bij het overleg dat de voorbije jaren onder auspiciën van de Verenigde Naties en de Europese Unie is gevoerd, of dat nu in Londen, Den Haag of Genève was, is Karadzic als serieuze gesprekspartner present geweest. Nu heeft minister Christopher, de gastheer van de conferentie in Dayton, zelfs verklaard dat internationale handhaving van een eventueel te bereiken vredesakkoord afhankelijk zal zijn van de verwijdering van het tweetal uit de leiding van het door de Serviërs beheerste deel van Bosnië. Met andere woorden, de erkenning van een zekere autonomie voor Servisch Bosnië binnen een Bosnische federatie is slechts mogelijk nadat het bestuur van dit gebied zich van Karadzic en Mladic heeft ontdaan.

DE KEERZIJDE VAN deze beslissende verschuiving in het tableau der deelnemers is wel dat de positie van de Servische president Milosevic is opgewaardeerd. Niet alleen is dat bijzonder pijnlijk omdat hij op zijn minst medeverantwoordelijk moet worden genoemd voor alles wat zich sinds 1990 in voormalig Joegoslavië aan politieke, militaire en algemeen zedelijke ontsporingen heeft voorgedaan, maar ook omdat de aanwezigheid van Milosevic in Dayton Servië een rechtstreekse invloed verschaft in de Bosnische binnenlandse zaken. Het is minder dan de Servische president heeft nagestreefd, maar het is veel meer dan wat hem ten deel zou zijn gevallen als de internationale gemeenschap eerder had ingegrepen op de schaal die eind augustus werd gerealiseerd.

Politiek gezien is de lijn die in Dayton wordt getrokken een logische voortzetting van het akkoord dat begin vorig jaar een einde maakte aan de parallelle oorlog tussen Bosniërs en Kroaten. De Amerikanen die deze overeenkomst bewerkstelligden hadden aan Kroatische kant de keus tussen de Bosnisch-Kroatische 'Republika Herceg Bosna' en de internationaal erkende regering van Kroatië. Washington koos voor de laatste. Hetzelfde patroon wordt nu de Serviërs opgelegd. Wil er een enigszins samenhangend Bosnisch geheel de oorlog overleven, dan heeft de uitschakeling van de separatisten in Bosnië in Washington de voorkeur. De prijs daarvoor is de toelating van de respectieve Servische en Kroatische 'godfathers' tot de vredesconferentie in Dayton.

ZO MOET HET RECHT een offer brengen op het altaar van het vredesoverleg. Voor het recht is dat een nederlaag. Ook al zouden Karadzic en Mladic zich voor hun daden moeten verantwoorden, Milosevic zal als staatshoofd en mede-ondertekenaar van een eventueel vredesverdrag vermoedelijk buiten schot blijven. De Bosnisch-Servische leiders betalen voor hun overmoed. Zij riepen hun eigen republiek uit en vervreemdden zich vervolgens van het beleid van hun oorspronkelijke beschermheer. Daarmee werd een afstand geschapen tussen Belgrado en Pale waarvan de Servische president in zijn nieuwe rol van onmisbare bemiddelaar in dienst van de Bosnische vrede dankbaar gebruikmaakt.