Een maagd die zijn stenen koestert

Dirk Verbruggen: Mijnheer en het meisje. Uitg. De Geus. 158 blz. ƒ 32,90.

Gemeenplaatsen en spreekwoorden ontlenen hun bruikbaarheid als pasmunt van de taal meestal aan het feit dat ze op een algemeen erkende waarheid berusten. Maar dat is lang niet altijd het geval. Tal van uitdrukkingen zijn nergens op gebaseerd en dienen slechts als troostrijke bezweringen. Dit geldt bijvoorbeeld voor het gezegde dat stille wateren diepe gronden hebben. Al te vaak blijken mensen die op het eerste gezicht niets te vertellen hebben ook bij nadere kennismaking oninteressant.

In zijn roman Mijnheer en het meisje heeft de Belg Dirk Verbruggen zo'n stil watertje tot onderwerp gemaakt van een psychologisch experiment. Hij geeft zijn hoofdpersoon, de kantoorklerk Kamiel Peeters, alle kansen iets van zijn leven te maken, maar wat hij ook probeert, deze middelbare man blijft de fantasie- en seksloze hark die hij van jongs af aan geweest is.

Als enig kind is hij dermate beschermd opgevoed dat de weg naar volwassenheid werd geblokkeerd. Hij is altijd kind gebleven, ook in seksueel opzicht. 'Het was grievend om al zo oud te zijn en nog steeds maagd', merkt de zielepoot vertwijfeld op. Met al zijn vezels zit Kamiel vast aan het verleden, dat gesymboliseerd wordt door een stenenverzameling die hij vanaf zijn vroegste jeugd koestert. De roman speelt zich voor het grootste deel af in en rond het ouderlijk huis van de hoofdpersoon, waar hij na de dood van zijn moeder en de opname van zijn vader in een verpleegtehuis zijn intrek heeft genomen, uiteraard samen met zijn stenen.

Uit zijn saaie geest is geen ontsnapping mogelijk, zelfs niet als een beeldig jong meisje van kantoor verliefd op hem wordt, omdat zij vermoedt dat achter zijn geheimzinnige geslotenheid een gepassioneerd, interessant wezen schuilgaat. Als het meisje hem eindelijk verleidt, wordt hun liefdesspel verstoord door de mededeling dat Kamiels vader is overleden. Volgens de literaire psycho-analytische conventie zou de dood van de vader hem dan eindelijk van zijn ballast - jeugd en stenen - moeten verlossen. Maar niets daarvan. Kamiel is en blijft een Nowhere Man. Hij ontdoet zich na de dood van zijn vader weliswaar op een symbolische manier van zijn versteende erfenis, maar wint daar niets mee terug.

Kamiel Peeters is het tegendeel van Karel Moonen, de hoofdpersoon van Verbruggens vorige boek, De liefdeseter, een virtuoos verhaal over een in alle opzichten onverzadigbare man. Weliswaar is Mijnheer en het meisje ook mooi van taal en toon, vol van tragische stiltes en subtiele metaforen, maar alle literaire schoonheid ten spijt is zelfs een talent als Verbruggen niet bij machte over een intens saaie figuur een boeiende roman te schrijven.