De vijf nominaties voor de Engelse Booker-prijs

Anders dan vorig jaar bestaat de short-list van kandidaten voor de Booker Prize, de belangrijkste Britse literaire prijs, deze keer uit voorspelbare titels van schrijvers die de prestigieuze prijs ook echt verdienen. Het zijn er vijf, in plaats van zes: Barry Unsworth: Morality Play (besproken in het CS van 22 sept.), Salman Rushdie: The Moor's Last Sigh (CS 11 aug.), Pat Barker: The Ghost Road (CS 6 okt.), de Australiër Tim Winton: The Riders (CS 4 aug.) en Justin Cartwright: In Every Face I Meet (CS 27 okt.).

Waarom bij een recordaantal van 141 meedingende boeken de zesde nominatie deze keer ontbreekt, is een raadsel. The Information van Martin Amis of To the Wedding van John Berger hadden er nog wel bij gekund.

Van de juryvoorzitter, het conservatieve parlementslid George Walden, zullen we geen antwoord krijgen. Hij juichte in de ene krant dat de Engelstalige roman er nog nooit zo rooskleurig bijgestaan heeft als nu, en klaagde in een andere dat de hedendaagse fictie zo 'verschrikkelijk vermoeid' klinkt, en weinig origineel of overtuigend het heden beschrijft en 'hunkert naar het verleden'. Hij noemt dat een veeg teken. Inderdaad verschijnen er, ook in Nederland, opvallend veel historische romans.

Twee van de genomineerden schreven over het verleden. Unsworth beschrijft het door de pest geplaagde Engeland van de veertiende eeuw. En Pat Barkers The Ghost Road, het derde deel van haar indrukwekkende trilogie, gaat over de Eerste Wereldoorlog.

The Observer onderzocht waarom slechts één vrouw - die ook nog schrijft 'als een man' - de short-list bereikte en waarom schrijvers en vooral schrijfsters tegenwoordig zo afkerig zijn van het moderne Britse leven en concludeerde: 'We haven't just lost our Empire, we've lost our culture'.

De jury, bestaande uit de critici Peter Kemp van de Sunday Times en Kate Kellaway van The Observer en de schrijvers Adam Mars-Jones en Ruth Rendell, heeft in ieder geval gezocht naar uiteenlopende maar heel literaire boeken - niet de goedlopende 'easy reads' - die aan Burgess' criterium voor een goede literaire roman moesten voldoen: ze bieden een nieuwe, verrassende blik op het leven en laten een filosofisch restje na in het geheugen van de lezer. De bestseller van Salman Rushdie speelt in India, The Riders van Winton in Ierland, Griekenland, Parijs en Amsterdam. Alleen In Every Face I Meet van de oorspronkelijk Zuidafrikaanse Cartwright speelt in Engeland, in het Londen van vandaag.

Als dit laatste boek zou winnen, zou de jury een nationalistische keuze maken voor een eigentijds onderwerp. Maar het boek is niet erg origineel - de schrijver spiekte wat in Tom Wolfe's The Bonfire of the Vanities -, de stijl literair geenszins opvallend, en het voornaamste wat achterblijft in de geest is de vraag waar het toch met Engeland heen moet na Thatcher. Hij krijgt van mij één punt.

De grootste outsider, met volgens de bookmakers de minste kansen, is Tim Winton met zijn boek over een wanhopige zoektocht door Europa van een man die zijn vrouw kwijt raakte en bemoederd wordt door zijn kleine dochtertje. Jurylid Kellaway was lyrisch over deze ontroerende en soms stilistisch fonkelende vaderliefde-roman, maar The Riders is wel erg on-Engels. Twee punten.

In Morality Play benadert Barry Unsworth (gedeelde winnaar, naast Ondaatje, in 1992 met Sacred Hunger) universele en tijdloze menselijke problemen in een Engels middeleeuws klerikaal toneeljasje. Zijn toon is bijna luchtig, maar het 'filosofisch residu' bij de lezer weegt prettig zwaar. Goed voor drie punten.

The Ghost Road van Pat Barker is de enigszins uit de toon vallende bekroning van haar zeer lezenswaardige, aangrijpende trilogie over de Eerste Wereldoorlog, die als geheel beslist vier punten verdient.

Salman Rushdie schreef de meest 'literaire' roman; zijn verbale vuurwerk prikkelt en verbluft. Gelukkig is het boek beter leesbaar dan The Satanic Verses, maar ook nu gaat de schrijver het beledigen doelbewust niet uit de weg. The Moor's Last Sigh is verrassend als een hapje uit de Indiase keuken waarbij de ene na de andere smaaksensatie de tong doet krullen. Het is absoluut vijf punten waard, en ook nog het zesde van de ontbrekende kandidaat.