Bewaakt door soldaten; Griezelige verhalen over paddestoelen

Kinderen der Duisternis. Fries Natuurmuseum, Schoenmakersperk 2, Leeuwarden. T/m 14 jan. Di t/m za 10-17u, zo 13-17u. In het weekend van 4 en 5 nov. organiseert het museum een proeverij van paddestoelengerechten. Inl. 058-2129085.

Als ik in het bos een paddestoel tegenkom, moet ik altijd aan biefstuk denken. Biefstuk met champignons, of champignonsoep. Pas in het bos besef ik weer dat je paddestoelen eet als je champignons eet.

Sommige paddestoelen zijn lang en dun en lijken op raketten, andere groot en plat en doen aan een hoed denken. Heel af en toe kom ik een vliegenzwam tegen, zo'n rode met witte stippen waarop kabouter Spillebeen volgens het liedje zat te wippen. Maar daar denk ik eigenlijk nooit aan, want als ik paddestoelen zie, krijg ik zin om er een te plukken en op te eten, net zoals je dat met een appel doet. Toch doe ik het niet. Want sommige paddestoelen zijn giftig. Je kunt er enorme maagkrampen van krijgen. Sommige soorten zijn zelfs dodelijk. Dat idee maakt paddestoelen gevaarlijk, maar ook spannend.

In het Fries Natuur Museum in Leeuwarden is nu de tentoonstelling 'Kinderen der Duisternis' te zien. Die gaat helemaal over paddestoelen, en dan niet over sporen en schimmeldraden en andere dingen die je bij biologie leert, maar over alle verhalen die al eeuwenlang over paddestoelen de ronde doen. Bij paddestoelen wordt vaak aan magie en mysterie gedacht en daarom hebben ze in het Natuurmuseum aan het plafond poppen van heksen op bezemstelen gehangen. Er hangen ook foto's met verhalen over paddestoelen met mooie namen als de aardappelbovist, de kastanjeboleet of de gele koraalzwam. In de zaal staan een paar grote plantenbakken vol met allerlei paddestoelen waarvan ik er sommige uit het bos herkende. Maar omdat er ook hier geen naambordjes bij staan, weet ik nog steeds niet hoe ze heten en moest ik vooral aan biefstuk denken.

Dat er een hele tentoonstelling over paddestoelenverhalen kan worden gemaakt komt vooral omdat veel mensen paddestoelen altijd mysterieus hebben gevonden. Paddestoelen kunnen bijvoorbeeld in één dag uit de grond schieten op een plek waar daarvoor niets te zien leek. Vroeger dachten ze dat heksen de paddestoelen hadden gezaaid. En dat de prachtige kringen waar paddestoelen soms in groeien ontstonden doordat de heksen en de elfen daar 's nachts dansten. Daarom worden die kringen 'heksenkringen' genoemd.

Op 'Kinderen der Duisternis', zoals de tentoonstelling heet, worden veel van dit soort verhalen verteld. De mooiste vond ik die over de keizeramoniet, een paddestoel die bijna 2000 jaar geleden de favoriet van een oude keizer was. Hij wilde alle amonieten voor zichzelf houden en stuurde zijn soldaten erop uit om de amonieten te bewaken. Als een soldaat zag dat iemand een amoniet plukte, werd die man of vrouw mee naar het paleis genomen en onmiddellijk onthoofd. Die keizer is natuurlijk allang dood, maar door dit verhaal vind ik paddestoelen nog spannender geworden. Als ik me de volgende keer in het bos over een paddestoel buig, zorg ik in ieder geval dat ik eerst goed om me heen kijk. Want de paddestoel zal waarschijnlijk niet giftig zijn, misschien staat er nog wel een oude soldaat achter een boom.