Algebra die 40 miljoen Koerden doet glimlachen

Caucher Birkar Wiskundige

Caucher Birkar was de verrassendste laureaat van de vier wiskundigen die woensdag de Fieldsmedaille kregen – de ‘Nobelprijs’ voor de wiskunde.

Caucher Birkar bij de uitreiking van de Fieldsmedaille, woensdag op het internationale wiskundecongres ICM 2018 in Rio de Janeiro. Zijn medaille werd kort daarna gestolen. Foto AFP

Van de vier Fieldsmedaillelaureaten, die op 1 augustus bekend werden gemaakt op het Internationaal Congres van Wiskundigen, werden er drie vooraf getipt op diverse wiskundefora. De vierde, Caucher Birkar, had niemand zien aankomen. Toch gaat dit Koerdische wiskundetalent nu de annalen in als een van de grootste wiskundigen van deze tijd, want de jury van de Fieldsmedaille – een prijs die qua status niet onderdoet voor de Nobelprijs – besloot om Birkar te bekronen voor zijn werk op het gebied van zogeheten Fano-variëteiten, die onderdeel zijn van de algebraïsche meetkunde. Zelfs onder wiskundigen is Birkars specialisatie niet bijzonder befaamd. Misschien dat daarom zijn naam in de lijstjes ontbrak.

Caucher Birkar, die vorige maand veertig jaar werd, groeide op op het platteland in de Koerdische regio van West-Iran. Zijn ouders, nauwelijks geschoold, hadden daar een boerderij waar ze onder meer rijst, tarwe en groenten verbouwden. Als jonge jongen maakte Birkar de wrede oorlog tussen Iran en Irak mee. Dankzij het boerenbedrijf kon het gezin zelfvoorzienend leven, waardoor het deze chaotische periode wist te doorstaan.

De omgeving en de tijd waren allesbehalve ideaal om interesse te ontwikkelen voor zaken als kunst, literatuur en wetenschap. Maar dankzij zijn oudere broer kreeg Birkar toch wat mee van de wiskunde die hij op de dorpsschool niet kreeg onderwezen. Hij bleek een bijzondere gave voor het vak te hebben. „Mijn broer is degene die mij het meest heeft beïnvloed op het gebied van onderwijs en mijn carrière,” zegt Birkar in een filmpje dat de International Mathematical Union maakte voor de openingsceremonie van het wiskundig congres waar de Fieldsmedailles werden bekendgemaakt en uitgereikt.

Vluchteling

Na zijn schooltijd verruilde Birkar het platteland voor Teheran, waar hij wiskunde ging studeren. Daar kreeg hij de vergezichten te zien en leerde hij dat er diepe connecties bestaan tussen ver uiteenlopende deelgebieden van de wiskunde. Die ervaring vergelijkt hij met een toerist die vleugels krijgt: „Plotseling zie je nog veel meer monumentale gebouwen en je ziet hoe die met elkaar verbonden zijn.”

In 2000 ontvluchtte Birkar zijn vaderland. In Engeland kwam hij in aanmerking voor de vluchtelingenstatus. Een Koerd zoals hij, blijft in Iran altijd politieke problemen houden, zei Birkar er ooit over. Hij werd door de regering in Nottingham geplaatst. Birkars talent bleef aan de universiteit van Nottingham niet onopgemerkt: hij kreeg een promotieplaats, al was er niemand die gespecialiseerd was in de algebraïsche meetkunde, de tak van wiskunde die Birkar het meest na aan het hart lag. Toen hij eenmaal Brits staatsburger was, stond niets hem echter in de weg om in contact te komen met wiskundigen buiten Nottingham.

In 2012 leidde dat tot een aanstelling tot hoogleraar aan de universiteit van Cambridge. In Cambourne, een dorp dat tien kilometer van de beroemde universiteitsstad is verwijderd, woont hij nu met zijn Thaise vrouw en hun vierjarige zoon.

Het is de tweede keer dat een wiskundige uit Iran met de Fieldsmedaille wordt bekroond. Vier jaar geleden was de vorig jaar overleden Maryam Mirzakhani een van de laureaten. Birkar is vastbesloten om getalenteerde mensen in minder ontwikkelde landen, met name in het Midden-Oosten, te helpen om goede wiskundigen te worden. Ook zíj hebben recht op onderwijs aan een topuniversiteit, aldus Birkar: „Ik hoop dat mijn Fieldsmedaille een glimlach op het gezicht van de veertig miljoen Koerden teweegbrengt.”

    • Alex van den Brandhof