Slechts 56 procent van alle classes voor directe vereniging; Weinig steun van hervormden voor fusie protestantse kerk

DEN HAAG, 2 NOV. Binnen de hervormde kerk bestaat niet genoeg steun meer voor het huidige herenigingsproces met de gereformeerde en de lutherse kerken waartoe in 1986 werd besloten.

Dat de hereniging niet kan doorgaan op de manier waarop zij tot nu wordt geprobeerd, blijkt volgens een juridische adviescommissie van de hervormde synode uit de reacties van de classicale (regionale) vergaderingen van de hervormde kerk over de ontwerp-kerkorde voor een herenigde kerk die in 1996 tot stand zou moeten komen.

Hoewel een ruime meerderheid (56 procent) van alle 75 classes voorstander is van een directe kerkenfusie, betekent dit volgens de Friese predikant W.B. Beekman die voorzitter is van de hervormde synode niet dat het tot nu toe gevolgde herenigingsproces gewoon doorgang kan vinden. “In de kerk gelden nu eenmaal niet de gewone democratische regels”, zegt Beekman; “we zullen ernstig rekening moeten houden met die 44 procent die tegen een directe hereniging van de drie kerkgenootschappen is. Het vliegende vaandel en de slaande trom waarmee we de hereniging probeerden te bereiken, zullen we moeten inleveren. Het gaat om de grootst mogelijke zorgvuldigheid en er is nog veel tijd nodig voordat we kunnen zeggen dat de drie kerken ook echt herenigd zijn.”

Op 16 november bespreekt de hervormde synode de conclusies van de juridische adviescommissie over het herenigingsproces. De 33 classes tegen fusie van de drie kerken zijn niet op alle punten tegenstander van samenwerking met gereformeerden en lutheranen. De meeste van deze classes zien wel iets in een federatieve samenwerking van de drie kerkgenootschappen. Onder de classes die de hereniging niet afwijzen, bestaat ook geen eenstemmigheid over de vorm waarin en de termijn waarop dat zou moeten gebeuren.

Over een hereniging van de Hervormde Kerk en de Gereformeerde kerken wordt al decennia lang overlegd, vergaderd en geharreward. In 1986 kwam het tot een intentieverklaring dat de hereniging in tien jaar zou moeten worden gerealiseerd. Vier jaar later (1990) verklaarden de kerken, waaronder ook de Evangelisch-Lutherse kerk, dat zij “in staat van hereniging” waren.

Tegen de kerkenfusie heeft in de rechterflank van de Hervormde Kerk altijd veel bezwaar bestaan. Vooral het laatste jaar zou de tegenstand in die kring almaar heftiger zijn geworden. Volgens haar woordvoerder, secretaris J. van der Graaf van de Gereformeerde Bond (binnen de Hervormde Kerk) ontbreekt het draagvlak voor kerkhereniging, het Samen-op-Weg-proces, ten enenmale. “Als men het proces toch weer wil gaan forceren, is dat vragen om moeilijkheden”, aldus Van der Graaf die er op wijst dat slechts 33 van de 75 classes direct met de gereformeerden en lutheranen in zee willen. De rest voelt daar niet voor, wil later of slechts in federatief verband, meent de secretaris van de Gereformeerde Bond. Naar zijn zeggen moet de hervormde synode deze maand niet opnieuw 'sluipweggetjes' gaan bedenken, maar zou zij er beter aan doen van de fusie af te zien en voor een federatie te kiezen.

Synodevoorzitter Beekman is daar fel op tegen. “Door de manier waarop door de classes is gereageerd, wordt het de lutheranen en de gereformeerden wel erg moeilijk gemaakt. We zitten beslist nog niet op dood spoor, want de hervormden willen best herenigen, maar niet met niet zoveel vaart als we eerst hoopten. Het zal nu nog minstens zeven jaar vergen voordat er weer schot in de ontwikkeling zit.” Voor een federatie van de drie kerken in plaats van een fusie voelt Beekman bitter weinig. “Het gaat om verdergaande kerkelijke eenheid”, zegt hij. “Als je nu voor een federatief verband zou kiezen, dan blijft er van het groeimodel niets over en loopt het vast in stagnatie.”

In tegenstelling tot binnen de Hervormde Kerk is binnen de Gereformeerde kerken nauwelijks sprake van verzet tegen de overeengekomen fusie van de drie kerkgenootschappen. De meeste gereformeerden willen zo snel mogelijk samengaan met de hervormden en met de lutheranen. Het afgelopen jaar was er wel sprake van toenemende ergernis over vertragingen van hervormde kant.