Nut (1)

In het artikel 'Nut op Commando' in W&O van 26 oktober wijst Ton van Raan op de anti-intellectuele houding van de Nederlandse politicus. Hij beschrijft hierbij kernachtig het beleid van de Nederlandse politiek in het afgelopen decennium. Niet alleen de VVD in de persoon van Frits Bolkestein benadrukt keer op keer dat hij reserves koestert tegenover intellectuelen. Ook PvdA-politici zoals Rick van der Ploeg laten op dit gebied van zich horen. In een recent artikel in de NRC was te lezen dat volgens vooraanstaande politici van de PvdA het hoger- en wetenschappelijk onderzoek voornamelijk leidt tot het zich verrijken van afgestudeerden op kosten van de gemeenschap. Iedere gulden aan het basisonderwijs is volgens hen daarom tien keer beter besteed.

De regering heeft dit signaal goed begrepen. Hogescholen en vooral universiteiten moeten veel kleiner worden. Minister Ritzen streeft volgens het HOOP naar 25 procent vermindering in de komende tien jaar. Dat zal zeker lukken, aangezien de afgelopen twee jaar de personeelsbezetting al bijna vijf procent is teruggelopen. Alleen al door de hoge gemiddelde leeftijd van de universitaire docenten zal de voorgenomen inkrimping zeker slagen.

Ook de toestroom van studenten moet snel worden beperkt. De prestatienorm voor studenten is in een hoog tempo ingevoerd en de studiebeurs is in enkele jaren gereduceerd tot een absoluut minimum.

Het is daarom niet verwonderlijk, dat de ABN-AMRO in zijn bijsluiter van 10 oktober een aantrekkelijke spaarregeling voor ouders van schoolgaande kinderen voorstelt. Studeren kost volgens deze bank al gauw ƒ 10.000 per kind per jaar en daar moet je toch wel voor gaan sparen. Jammer natuurlijk voor die ouders, die meerdere kinderen hebben die al in de hogere klassen van het VWO zitten. Voor hen komt de regeling met vijftien jaar looptijd te laat. Voor drie begaafde kinderen, zoals in mijn geval, moet toch een bedrag van ƒ 15.000 gulden worden gespaard. Met de huidige rentevrijstelling van ƒ 2000 moet over de ontvangen spaarrente dan ook nog flink belasting worden betaald.

Wetenschappelijk onderwijs is duur, fundamenteel onderzoek is voor ons land een luxe. Als wij zeggen kennis te exporteren, dan bedoelen we waarschijnlijk de Nobelprijswinnaars, die op buitenlandse instituten werken.

Onderzoek in Nederland moet nuttig zijn op korte termijn. De politieke horizon is slechts vier jaar en het is dus logisch dat in hun visie doorbraken in nuttige toepassing van onderzoek na tien jaren of meer niet efficiënt of economisch zijn. Politiek en wetenschap zullen inderdaad elkaars eeuwige tegenpool blijven. Er zijn al meer varkens en kippen in Nederland dan inwoners. Dat typeert het intellectuele klimaat van Nederland. Het gaat om de handel, niet om de wetenschap.