Een lach op het menu

Liedjes na het voorgerecht, een sketch voor het dessert, en na het diner een paar grappen over de gasten. Het theaterrestaurant is de ideale oplossing voor vervelende jubilea en afscheidsavondjes voor mensen met wie je al jaren bent uitgepraat.

-Schelling's Cabaret restaurant, Voorhaven 51, Rotterdam. Inl 010-4763455.

- Diner-cabaret 'Typisch!', in voormalig klooster de Nonnerie in Maarssen. Boekingen voor groepen vanaf 40 personen. Contactpersoon: Femke Woldhuis. Inl 030-2721305.

- Madley Amsterdam, Theaterrestaurant Lido, Max Euweplein 64, Amsterdam. Inl 020-6222601.

- Klif 12, Klif 12, Den Hoorn, Texel. Inl 02220-319633.

- Dinertheater Brood en Spelen, Lijnbaansgracht 238, Amsterdam. Inl 020-6380313.

- Theaterrestaurant Goldmund, Nieuwe Schoolstraat 51, Den Haag. Inl 070-3647436.

- De Vechtse Slag, Spetsesweide 5, Mechelen (Zuid-Limburg). Inl 043-4552222.

Voor de ingang van cabaret-restaurant Schelling's in Rotterdam bestuderen twee oudere dames de menukaart. Ze zijn opgedirkt alsof ze tot de uitverkorenen behoren die vanavond een tafeltje hebben weten te boeken, maar ze blijken slechts te willen reserveren. Een van de dames: “Mijn man is 25 jaar in dienst bij z'n baas en krijgt alleen een receptie. Dat vinden we wat karig. We willen hier met onze beste vrienden een mooi feestje bouwen.” Bedrijfsleider Frank Roolaart bladert in een dik boek. Over twee maanden zijn ze welkom. De dames later zich echter niet ontmoedigen, want “dit is toch weer eens wat anders dan gewoon uit eten gaan.”

Schelling's, gelegen op het meest pittoreske plekje van Rotterdam, de Voorhaven in Delfshaven, is zeker niet het enige restaurant dat een goede maaltijd combineert met beschaafd amusement. Goldmund in Den Haag biedt al vanaf 1985 optredens aan, aanvankelijk alleen in de weekends, later zeven dagen per week. Op Texel serveert Klif 12 in de ambiance van een oude boerenhoeve een diner gelardeerd met liedjes, sketches, dans en show, waarbij de artiesten tevens kelners en koks zijn. En in Amsterdam is restaurant Lido onder het motto 'tongstrelend theater' sinds een jaar vijf maal per week de locatie voor een ambitieus opgezet show-cabaret met Carry Tefsen en Marjolein Sligte.

Ook Schelling's is thans een jaar oud. De groeiende populariteit van eten met amusement is iets van de laatste jaren. Dat wil uiteraard niet zeggen dat de combinatie van voedsel, vocht en vertier modern is. Het woord cabaret, vanuit het Arabisch (chamarat) in het Frans terechtgekomen, betekent oorspronkelijk immers 'kroeg' en gaf de plek aan waar de avant-garde van rond de eeuwwisseling onder het genot van spijs en drank naar voor die tijd vaak schokkende en confronterende voorstellingen luisterde.

Wat zijn de oorzaken voor de opleving van het restaurant met de lach op het menu? Kunnen we onszelf niet meer amuseren? Afgaand op het gastenboek in Schelling's, waar de namen van talloze grote bedrijven prijken, is een avondje theaterrestaurant de ideale oplossing voor vervelende jubilea en afscheidsavondjes voor mensen met wie je al jaren bent uitgepraat. De formule speelt verder in op de uitgaans-behoeftes in een tijd waarin we aan een enkele kick (laten we zeggen: de délice de canard of de roulleau de lapin van de kaart van Schelling's) al lang niet meer genoeg hebben. Bedrijfsleider Frank Roolaart zoekt de oorzaken van het succes echter op een ander niveau. “Tien jaar geleden was Rotterdam hier nog niet rijp voor. Toen was het nog werken, werken, werken. Het grote uitgaan hier is pas de laatse vijf jaar op gang gekomen.” Wim Jacques, Roolaart's compagnon, ziet ook in het bedrijfsleven een andere mentaliteit ontstaan. “Een paar jaar terug maakten ze om de vijf jaar een busreisje naar de Veluwe, nu vieren ze het halen van elk target met een etentje. Dat ze daarbij iets aparts wilen, is logisch.”

Het pand waar Schelling is gevestigd, vroeger een oliehandel, is fraai gerenoveerd. Roodpluche armstoelen uit een Schots hotel, een grijsblauwe mozaïkvloer uit een Frans klooster en de houten lambrizering van de oude Amsterdamse vestiging van de bank Mees & Hope zorgen voor een fin de siècle-achtige sfeer. De vaste cabaretgroep (de Amsterdammers Jeremy Baker, Marjolein Harms, Ellen Evers en Robert-Jan Kloppenburg) brengt een programma in jaren dertig-stijl met naast eigen werk liedjes van Wim Sonneveld en Jacques Brel. Tussen de drie gangen treden ze een half uur op en ook voor de entree en na het dessert is er een act.

Tijdens het eten kunnen de gasten dus 'gewoon' met elkaar converseren. Hiermee wordt vermeden dat de artiesten moeten concurreren met het getik van messen en vorken, iets waar Mozart en Haydn zich herhaaldelijk over hebben beklaagd. De anderhalf uur durende voorstelling en het consumeren van drie gangen zorgen echter wel voor een lange zit: de gasten worden om zeven uur ontvangen en verlaten het pand vaak pas rond middernacht. De gangen moeten aan alle (maximaal 120) gasten tegelijk worden uitgeserveerd. Dit bleek weinig positieve gevolgen te hebben voor de temperatuur van de gerechten.

Vinden de artiesten optreden voor restaurantpubliek niet tweederangs? Roolaart, geïrriteerd: “Het afgelopen jaar heeft de groep voor zeker 10.000 man opgetreden. Collega's en andere zogenaamde echte professionals doen er nog wel eens denigrerend over, maar die staan dan ook wekelijks voor bijna lege zalen in de provincie. Dat is er bij ons niet bij.”

Rond 1900, in de hoogtijdagen van het Franse café-cabaret, maakte Aristide Bruant met name furore door de manier waarop hij de gasten uitschold. “Alle klanten zijn maar zwijnen, en vooral zij die verdwijnen” was een van zijn running gags. De klanten zelf vonden het prachtig en vielen de cabaretier rustig bij: Tous les clients sont des cochons! In Schelling's gaat het er wat rustiger aan toe. Roolaart: “Ik trek een zeer gevariëerde clientèle, van de directie van een groot bedrijf tot de huisschilder op de hoek. Als het programma te hard is of een deel van de klanten zich geschoffeerd voelt, zit ik op het verkeerde spoor. Het accent ligt bij ons op het menu. Valt het diner tegen, valt de hele avond tegen, ook al heeft men blauw gelegen van het lachen om het cabaret.”

Toch wordt ook in Schelling's de touche personelle niet geschuwd. Wie dat wil kan voorafgaand aan de voorstelling een briefje bij de cabaretgroep inleveren met gegevens over iemand die tot stof kunnen dienen voor grappen. Het kleine experiment dat wij op dit punt uitvoerden resulteerde in een terloopse opmerking over de zwembandjes van een van de auteurs. Andere gasten werden op vergelijkbare wijze in de bloemetjes gezet. Over de Franse mozaïkvloer waart de geest van Aristide Bruant dus nog altijd rond.