Vermeend speelt hoog spel

Staatssecretaris Vermeend (Financiën) werkt zo voortvarend dat hij een schadeclaim van de Consumentenbond op zijn bord heeft gekregen. Trouwens niet alleen de bond is boos. Uitgevers als Elsevier en Kluwer zijn ook in hun wiek geschoten dat het afgelopen is met hun hartelijke samenwerking met de Belastingdienst. De oorzaak van deze opschudding is de computerdiskette voor het invullen van de aangifte inkomstenbelasting die de fiscus over een paar maanden aan belangstellenden uitdeelt.

De diskette is niet alleen gratis, maar volgens de ontwikkelaars ook nog eens stukken beter dan het produkt dat de uitgevers al jaren voor bijna 40 gulden op de markt brengen. Het programma is in opdracht van de Belastingdienst voor veel geld ontwikkeld. Maar die kosten zijn al snel terugverdiend als honderdduizenden mensen hun aangiftebiljet verscheuren en gebruik maken van de nieuwe aangiftediskette. Vermeend rekent met dergelijke aantallen, omdat nu al een miljoen mensen met behulp van een PC het jaarlijkse aangifteritueel te lijf gaat. Het gaat om eenvijfde van alle biljetten. De 'ingevulde' diskette moet men sturen naar de centrale computer van de Belastingdienst in Apeldoorn. Als de opgegeven cijfers kloppen met de loon- en rentegegevens waar de belastingdienst al over beschikt, beslist de computer aan de hand van enkele geheime criteria of de aangifte nog onder ogen moet komen van een belastingambtenaar. Is dat niet het geval, dan kan de belastingaanslag meteen de deur uit. Bij de klassieke papieren aangifte moet het cijfermateriaal eerst op een belastingkantoor handmatig worden ingetoetst. Dat kost tijd. Bovendien worden er bij het overnemen van de tientallen miljoenen cijfers toch al snel duizenden typefouten gemaakt. Het is soms een heel gedoe die weer recht te trekken.

Al jarenlang brengen commerciële uitgevers als Elsevier en Kluwer en recent ook de Consumentenbond aangiftediskettes op de markt. Het ligt voor de hand dat die organisaties de activiteiten van de fiscus als broodroof zien en daarom mokkend de nieuwste ontwikkelingen volgen. Maar de afgelopen jaren hebben de uitgevers bitter weinig ondernomen om hun produkten te voorzien van nieuwe snufjes. Denk maar eens aan opflitsende tips, automatische vergelijkingen met vorig jaar of zelfs complete integratie van een belastinggids als achtergrond bij het geautomatiseerde aangifteformulier. Zoiets kan en wil Vermeend niet nadoen en de commerciële schijfjes zouden hun aantrekkingskracht ook nu hebben behouden. Op de Amerikaanse markt hebben enkele uitgevers het belastingformulier getransformeerd tot een vraag-en-antwoordspel met een enkele guitigheid hier en daar om de stemming er in te houden. Zoiets ontbreekt in Nederland.

Toch is de boosheid van de uitgevers meer dan broodnijd of spijt over eigen laksheid. Ze hebben de behandeling van de fiscus als onfatsoenlijk en arrogant ervaren. Zozeer zelfs dat de Consumentenbond staatssecretaris Vermeend onder het verwijt van onbehoorlijk bestuur aansprakelijk houdt voor alle schade. De andere uitgevers zijn niet milder in hun opvattingen maar wel in hun reactie. Ze werken loyaal met de fiscus samen bij de lucratieve ontwikkeling van de geautomatiseerde aangiftebiljetten voor ondernemers. De welgezindheid is evenwel uit die relatie verdwenen. Wie - als de Belastingdienst - bedrijfsmatig wil opereren, moet de markt niet al te hooghartig benaderen. Maar daar worstelt menig (ex)overheidsorgaan mee.

De uitgevers hebben overigens ook kritiek die meer los staat van hun eigenbelang. Zo signaleren ze dat de fiscale diskette overhaast is ontwikkeld en in de praktijk wel eens voor veel problemen zou kunnen zorgen. Een nieuw vormgegeven papieren aangiftebiljet wordt voorafgaand aan landelijke invoering eerst een jaar in enkele proefgemeenten uitgeprobeerd. In september dit jaar schreef een bij het aangiftebiljet betrokken belastingambtenaar nog over 1996 als het jaar waarin met de Financiën-diskette wordt geëxperimenteerd. Inmiddels is besloten tot snelle landelijke invoering, misschien zelfs aangevuld met de mogelijkheid de computeraangifte elektronisch via een modem-verbinding naar de belastingcomputer in Apeldoorn te sturen.

Aan alles is de dynamische aanpak en het enthousiasme van Vermeend af te lezen. En het is ook wel verlokkend om een systeem te introduceren dat alleen nog in Australië bekend is, al werkt men er in ook in Zweden en IJsland voorzichtig aan. Maar met zijn pioniersactiviteiten speelt Vermeend hoog spel. Een mislukking gaat de schatkist veel geld kosten, zeker nu de gebruskeerde uitgevers op revanche zinnen. Vermeend heeft evenwel een onverwachte supporter: de Consumentenbond. Als die de pet van boze producent verwisselt voor die van behartiger van het consumentenbelang, dan is de bond er helemaal voor dat Vermeend over enkele maanden gratis diskettes uitdeelt.