Kuis regiedebuut van acteur Borgmans

Voorstelling: Uit liefde voor Marie Salat, door Theaterkollektief Malpertuis. Auteur: Régine Deforges; regie: Warre Borgmans; spel: Monika Dumon en Karen Vanparijs. Gezien: 31/10 De Brakke Grond, Amsterdam. T/m 4/11 aldaar; tournee t/m 16/12. Inl. 020-6264545.

We horen het goed in de doodstille zaal: ergens op rij vijf of zes knort een maag. Een paar meisjes lachen er besmuikt om, of is hun gegeneerde gegiechel een reactie op de voorstelling? Welopgevoede meisjes schamen zich nu eenmaal snel - zowel voor het geknor van een maag als voor de lesbische liefde.

Over dat laatste gaat Uit liefde voor Marie Salat. Twee vrouwen houden van elkaar, zo simpel is het verhaaltje. En juist omdat dit verhaaltje hier zo stil, kuis, haast beschroomd verteld wordt, komt de liefde van die vrouwen dichtbij. Marie Salat en Marguérite schrikken van hun gevoelens voor elkaar. In hun schaamte, vooral die van Marie, kan de preutse toeschouwer zichzelf herkennen. Marguérite, de nieuwe buurvrouw van Marie, heeft Marie verleid. Hoe moet dat nu verder? Ze wonen in een dorp waar iedereen over iedereen kletst. Bovendien zijn ze allebei getrouwd en klaargestoomd voor het moederschap.

Volgens de Franse schrijfster Régine Deforges hebben Marie en Marguérite echt bestaan. Haar in 1986 verschenen briefroman Pour l'amour de Marie Salat is, zegt ze, gebaseerd op authentiek materiaal, zoals een paar oude, in een rommelwinkel gevonden ansichtkaarten. Marie moet kleermaakster zijn geweest, Marguérite fabrieksarbeidster. Ze ontmoetten elkaar aan het begin van deze eeuw - maar historische feiten zijn bij Deforges altijd een aanleiding tot het verwerken van persoonlijke trauma's. Als 15-jarig meisje was ze verliefd op een ander meisje. Schoolkinderen in het dorp ontdekten dat en stenigden haar, de heks.

De twee vrouwen in boek en voorstelling slagen erin hun geheim te bewaren. Toch loopt ook hun avontuur tragisch af, omdat ze naar hun onbeminde mannen terugkeren. De conventies hebben hen kleingekregen.

Regisseur Warre Borgmans, een Vlaming, komt net als Deforges uit een katholiek land; hij weet precies over welke conventies de schrijfster het heeft. Zijn enscenering van haar roman munt uit door begrip en gevoeligheid. Hoewel 'enscenering' eigenlijk een te groot woord is. Want de actrices Karen Vanparijs en Monika Dumon lezen als Marie Salat en Marguérite alleen elkaars brieven voor, gezeten aan een houten tafel. Het lijkt alsof elk van hen verzonken is in haar eigen gedachten, alsof de hele affaire al voorbij is en de brieven als enige tastbare herinnering zijn overgebleven. Slechts een enkele keer staken ze hun lectuur; dan omhelzen ze elkaar opeens. Of ze kijken elkaar heel eventjes aan. Of de een kust de voet van de ander.

Borgmans, die onlangs de Louis d'Or kreeg voor zijn rol in Rijkemanshuis, maakt met Uit liefde voor Marie Salat zijn regiedebuut. Als regisseur houdt hij zich op de achtergrond en dat is prettig: nu kunnen we ten volle genieten van de tekst, die even teder en eenvoudig, even intiem en schrijnend is als het spel.