Clinton: overleg Dayton laatste kans vrede

WASHINGTON, 1 NOV. De vredesbesprekingen voor Bosnië die vandaag op de Amerikaanse luchtmachtbasis Wright-Patterson beginnen zijn voorlopig de laatste kans om een eind te maken aan het bloedigste Europese conflict sinds de Tweede Wereldoorlog. Dat heeft president Clinton gisteren gezegd voordat de delegaties van de drie strijdende partijen in de Verenigde Staten arriveerden.

De presidenten Izetbegovic (Bosnië), Tudjman (Kroatië) en Miloševic (Servië) zullen op de basis, bij de stad Dayton in de staat Ohio, onderhandelen onder leiding van de Amerikaanse bemiddelaar Richard Holbrooke. Ook de EU-bemiddelaar Carl Bildt is aanwezig, evenals vertegenwoordigers van de landen van de internationale Contactgroep voor Bosnië; behalve de VS, ook Rusland, Duitsland, Groot-Brittannië en Frankrijk. De Amerikaanse minister van buitenlandse zaken, Warren Christopher, spreekt de drie presidenten vandaag toe bij wijze van formele opening van de vredesbesprekingen.

Holbrooke heeft zich deze week erg voorzichtig uitgelaten over de kans van slagen. “Het gaat heel, heel moeilijk worden om een vredesovereenkomst te bereiken. Maar als 'Dayton' mislukt, glijdt het land weer af naar oorlog”, aldus Holbrooke. Hij zei te verwachten de drie partijen onder zware druk te moeten zetten, en beseft dat ze alle drie tot over de kleinste details heftige discussies zullen willen voeren.

Hij omschreef het besluit de drie presidenten in Amerika bijeen te brengen als “een soort gok”. De drie presidenten zullen niet om één tafel zitten, maar houden zich met hun delegaties op in afzonderlijke verblijven op de basis. De onderhandelaars pendelen tussen de drie, en zullen hen wellicht in een later stadium toch aan één onderhandelingstafel brengen. Mocht het overleg succes hebben, dan volgt een formele vredesconferentie in Parijs. De Bosnische minister van buitenlandse zaken, Sacirbey, zei dat de Servische president niet aanwezig zou mogen zijn, omdat hij “de uiteindelijke verantwoordelijkheid draagt voor slachtpartijen door Bosnische Serviërs onder moslim-burgers”.

De Amerikaanse bemiddelaar zal de partijen naar verwachting een ontwerp voor een vredesakkoord voorleggen waarover hij de afgelopen weken overleg heeft gevoerd met de leden van de Contactgroep, en ook gedetailleerde voorstellen doen over een grondwet van de nieuwe Bosnische staat en de eventuele grenzen.

In het Amerikaanse Congres bestaat nog altijd groot verzet tegen het plan van de regering-Clinton om, als er een vredesakkoord is, 20.000 tot 25.000 Amerikaanse grondtroepen beschikbaar te stellen voor een NAVO-vredesmacht die moet toezien op de naleving van zo'n akkoord. Maandag stemde een meerderheid van het Huis van Afgevaardigden voor een niet-bindende resolutie die bepaalt dat de regering er voor het vredesoverleg begint, niet vanuit mag gaan dat Amerikaanse troepen betrokken zullen zijn bij het ten uitvoerleggen van een akkoord.

De resolutie bepaalt ook dat de VS geen troepen mogen zenden, of zelfs maar toezeggen, zonder toestemming van het Congres. President Clinton, die de drie oorlogspartijen en de NAVO-bondgenoten al heeft toegezegd dat de VS troepen zullen leveren, bestrijdt die interpretatie van het staatsrecht. Clinton heeft gezegd het Congres niet om toestemming te zullen vragen, en dat ook niet te hoeven doen. Wel zal hij proberen steun van het Congres te krijgen, maar als het hem die onthoudt, verbindt hij daar geen consequenties aan. President Bush stelde zich ten tijde van de Golfoorlog op hetzelfde standpunt.

Bemiddelaar Holbrooke had het Huis van Afgevaardigden sterk ontraden de resolutie, die hij als “verre van behulpzaam” omschreef, aan te nemen. Hij zei dat zo'n uitspraak de positie van de VS zou verzwakken. Maar met een grote meerderheid - 315 tegen 103 - sloegen de parlementariërs zijn advies in de wind.

De weerstand in het Congres lijkt na een aantal gesprekken met de ministers Christopher van buitenlandse zaken en Perry van defensie alleen maar toegenomen. Voorzitter Gingrich van het Huis van Afgevaardigden zei dat de uitkomst van de stemming bewijst dat Clinton het land niet heeft overtuigd van de noodzaak Amerikaanse militairen naar Bosnië te sturen. Veel Congresleden hebben de vrees geuit dat de troepen niet een jaar in Bosnië zullen blijven, zoals de regering nu zegt, maar uiteindelijk veel langer.

“Het is Afghanistan met bomen”, zei de Republikeinse Afgevaardigde Randy Cunningham maandag over Bosnië, met een verwijzing naar de lange oorlog waarin de Sovjet-Unie verstrikt raakte in de jaren tachtig. Vandaag zou de regering-Clinton nadere gesprekken voeren met de leiders van het Congres over de Amerkkaanse bijdrage aan de NAVO-vredesmacht.

De eenheid van logistieke steuntroepen die Rusland en de VS vrijdag besloten op te zetten, en die los zal staan van de NAVO-vredesmacht, komt formeel niet onder NAVO-commando. De Russen hebben steeds gezegd geen Russische militairen onder NAVO-bevel te laten opereren, terwijl de Amerikanen juist vasthielden aan hun opvatting dat een ongedeeld commando in handen van de NAVO de enige mogelijkheid is.

Het compromis waarin de Russische en Amerikaanse ministers van defensie zich allebei konden vinden, houdt in dat de leiding zal berusten bij de Amerikaanse generaal George Joulwan. Joulwan is weliswaar opperbevelhebber van de NAVO, maar hij is ook bevelhebber van alle Amerikaanse troepen in Europa. Het is uitsluitend in die laatste hoedanigheid dat hij het bevel zal voeren over de nieuw op te zetten eenheid voor “speciale operaties”. Geschreven orders aan de eenheid zullen in het briefhoofd niet het woord 'NAVO' dragen, zo is afgesproken. Of de Russen ook zullen deelnemen aan de NAVO-vredesmacht, die groter is, zal bestaan uit gevechtstroepen en onder bevel komt van de NAVO, is nog niet duidelijk.