Chipknip inzet van strijd tussen bank en supermarkten

ROTTERDAM, 1 NOV. De opmars van het plastic geld is inzet geworden van een machtsstrijd tussen banken en detailhandel, die vorig week tijdens de introductie van de zogenoemde chipknip even aan de oppervlakte kwam. Grote Nederlandse retailers als Albert Heijn, Vendex en de Koninklijke Bijenkorf Beheer lieten weten deze elektronische portemonnaie van de banken af te wijzen. Liever ontwikkelen de retailers eigen varianten van het plastic geld, zoals de primeur card, die naast betalingen ook gebruikt kunnen worden om het koopgedrag van de consument in kaart te brengen.

De afgelopen jaren was er sprake van een fundamentele verandering van het betaalgedrag van de consument als gevolg van de snel toegenomen populariteit van debet- en credit kaarten. Circa twintig procent van het totaal aantal betaaltransacties in supermarkt of warenhuis wordt nu via bankpas of creditkaart afgehandeld. Maar er kleeft voor de detailhandel één groot nadeel aan de populariteit van het plastic geld: hoge kosten. Voor elke transactie is een telefoonverbinding nodig en daarvoor berekenen de banken een tarief. De detailhandel, die toch al kampt met lage marges, wil de kosten van het elektronisch betalen zo veel mogelijk drukken.

Tot ongenoegen van de detailhandel talmden de banken jarenlang met de introduktie van een goedkoop alternatief voor betalingen met bankpas of creditkaart. Veel goedkoper is de elektronische portemonnaie, een plastic kaartje met chip dat de consument zelf 'oplaadt' en dat vervolgens wordt gebruikt voor betaling van de boodschappen. Pas aan het einde van de werkdag worden alle betalingen opgeteld en bijgeschreven op de bankrekening van de retailer, wat een enorme besparing oplevert ten opzichte van de pinpas.

Uiteindelijk zagen de Nederlandse banken het potentieel van de elektronische portemonnaie in, nadat buitenlandse collega's hen al voor waren gegaan. Dit resulteerde in de chipknip van de Nederlandse Vereniging van Banken (NVB) en Interpay (Bankgirocentrale, Beanet en Eurocard Nederland). Maar ondertussen hadden de retailers niet stilgezeten en waren begonnen met de ontwikkeling van hun eigen chipknip. Vorig jaar startte het bestuurslid Frans van der Loo van het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL) samen met inkooporganisatie Superunie en busmaatschappij VSN in Asten en Alphen aan de Rijn een experiment met een eigen kaart, de primeur card.

Grote verschil met de chipknip is dat de primeur card meteen is gekoppeld aan de aankoopgegevens die op de kassa worden aangeslagen. Dat biedt de retailer felbegeerde informatie over het koopgedrag van de consument. Retailers zoeken naar manieren om de grillige 'momentconsument' van de jaren negentig in kaart te brengen. De automatisering van de supermarkt, het scannen van barcodes bij de kassa, is daarbij een belangrijk hulpmiddel. De spaarzegels van jaren zeventig zijn elektronische spaarsystemen geworden zoals het Air Miles-programma (onder andere van Albert Heijn en Vendex), die kunnen worden gebruikt om het koopgedrag in kaart te brengen.

Het is daarom niet verwondelijk dat Albert Heijn, de dochterondernemingen van Vendex (Edah, Kijkshop, Dixons en Perry Sport), Koninklijke Bijenkorf Beheer en Gamma hebben laten weten niet aan het project in Arnhem mee te doen. Directeur M. Roos van de overkoepelende organisatie van supermarkten, het Centraal Bureau Levensmiddelenhandel (CBL), noemde de chipknip “een verouderd systeem waar we niet naar toe moeten”. En het was niet verbazingwekkend dat ook de Raad Nederlandse Detailhandel (RND), waarvan de secretaris zitting heeft in het bestuur van de stichting primeur card, de chipknip afwees.

Retailers vinden dat de kosten van het chipknip-system te hoog zijn. Interpay, de gezamenlijke bancaire onderneming voor betalingstansacties, introduceert het systeem op een 'monopolistische manier', zo liet de directeur van een toonaangevende Nederlandse detaillist weten. Bovendien is de chipknip niet gekoppeld aan de kassa's van de retailers. Dat leidt tot vertraging en de mogelijkheid van fouten omdat bedragen met de hand moeten worden ingevoerd.

Dr. W.F. Duisenberg, president van de Nederlandsche Bank, gaf bij de introductie van de chipknip in Arnhem nog eens aan dat retailers die zelf een chipkaart willen uitgeven vallen onder de Wet Toezicht Kredietwezen. Primeur card tracht tegemoet te komen aan de bezwaren van de centrale bank door alle betalingen te laten verlopen via een aparte stichting met een rekening bij de Rabobank. Als dat voor DNB niet ver genoeg gaat, zal primeur card in zee gaan met een bank of zèlf de bankstatus aanvragen.

Vooral die laatste stap zullen de gevestigde banken met gefronsde wenkbrauwen aanschouwen. Het is dan nog maar één stap naar uitbreiding van bankdiensten, zoals sommige retailers in de VS al verschaffen. In Nederland verkoopt een retailer als V & D ook al verzekeringen en hypotheken. Een vertrouwd en gerenommeerd merk als Albert Heijn is ook zeer bruikbaar om een brandverzekering of een lening voor de boot af te sluiten.