Bank voor Midden-Oosten is meer dan geld alleen

TEL-AVIV, 1 NOV. De grote conferentie voor de economische ontplooiing van het Midden-Oosten en noord-Afrika is gisteren in Amman besloten met o.a. de aankondiging van de stichting van een bank voor economische ontwikkeling en samenwerking in de Egyptische hoofdstad Kairo. Amerikaanse diplomatieke vasthoudendheid heeft er toe geleid dat deze bank ondanks kritiek van enkele belangrijke Europese landen en de federatie van Golf-staten het licht heeft gezien.

Duitsland, Frankrijk en Engeland lagen dwars, omdat zij het opzetten van een nieuwe bank, naast reeds bestaande financiële instellingen, overbodig vonden. De federatie van Golf-staten voelde er niets voor zo'n regionale ontwikkelingsbank in het leven te roepen voordat het Israelisch-Arabisch vredesproces ook Syrië en Libanon omvat. De Nederlandse minister voor buitenlandse handel en industrie, Anneke van Dok, steunde gisteren in Amman het opzetten van de bank waarin zij één van de instrumenten ziet om de ideeën tot economische ontplooiing van het Midden-Oosten en noord-Afrika te kunnen uitvoeren.

Ondanks de strubbelingen, die zich voornamelijk achter de schermen afspeelden, heeft de Amerikaanse diplomatie niet alleen om economische maar ook om politieke redenen aangestuurd op het scheppen van een nieuw instituut- de bank - ter verdere fundering van het Israelisch-Arabisch vredesproces. “Dit is het eerste gemeenschappelijke financieel-economische lichaam waaraan Israel en acht Arabische landen deelnemen, waarmee we tweeënhalf jaar geleden in oorlogstoestand waren”, zei de Israelische minister van buitenlandse zaken Shimon Peres gisteren.

De Amerikaanse onder-minister voor handel, Joan Spero, merkte gisteren echter op dat de bank kleiner zal zijn dan aanvankelijk was gepland. Zij sprak de hoop uit dat andere landen, die nu van financiële deelname aan de bank afzien, in de toekomst daar anders over zullen denken. Het ligt in de bedoeling dat de nieuwe bank leningen zal verstrekken waaruit grote ontwikkelingsprojecten zullen kunnen worden gefinancierd. Landen en andere financiële instellingen zullen echter volgens Joan Spero op bilaterale basis moeten bijspringen om het benodigde kapitaal op te brengen voor de uitvoering van miljarden dollars verslindende ontwikkelingsprojecten die in Amman op tafel zijn gekomen, omdat het eigen kapitaal van de bank daartoe ontoereikend zal zijn.

De Amerikaanse belofte om de bank in Kairo te vestigen is hoogstwaarschijnlijk één van de doorslaggevende factoren geweest die er toe heeft geleid dat de bank er ondanks de weerstand van Europese en Arabische zijde toch is gekomen. Egypte is de belangrijkste Amerikaanse bondgenoot in het Midden-Oosten en krijgt evenals Israel jaarlijks meer dan een miljard dollar aan Amerikaanse militaire hulp.

Als gevolg van de ontwikkelingen in het Israelisch-Palestijnse-Jordaans vredesproces vrezen regeringskringen in Kairo dat Egypte zijn leidende positie in de Arabische wereld aan het verliezen is. Vandaar de stekelige uitval van de Egyptische minister van buitenlandse zaken, Amr Moussa, naar koning Hussein van Jordanië over de snelheid waarmee Jordanië met Israel vrede heeft gesloten en de intensiteit van de contacten tussen beide landen. De Jordaanse monarch beet onmiddellijk van zich af en herinnerde de Egyptenaar er aan dat Egypte zeventien jaar eerder zonder Jordanië daarin te kennen een aparte vrede met Israel heeft gesloten.

Uiteindelijk heeft een en ander er niet alleen toe geleid dat de nieuwe bank in Kairo komt maar dat de vervolg-conferentie volgend jaar eveneens in de Egyptische hoofdstad zal worden gehouden en niet in Qatar, dat tot 1997 moet wachten. De vertegenwoordigers van Qatar kregen daar gisteren een hartelijke applaus voor van de deelnemers aan de conferentie.

Gezien vanuit het Israelische perspectief is het van groot belang dat Egypte voor zijn leidende positie in het “nieuwe Midden-Oosten”, waarin ook de Israelische economie wordt geïntegreerd, heeft gevochten. De Israelische minister van buitenlandse zaken Shimon Peres verwacht dat als gevolg van de conferentie in Amman Egypte de betrekkingen met Israel zal “opwarmen”. Tijdens een gesprek met minister Moussa en vijftig Egyptische zakenlieden werd minister Peres al getroffen door de “nieuwe toon”.

Behalve het opzetten van een nieuwe ontwikkelingsbank, werd in Amman ook besloten tot de oprichting van een regionale raad voor de ontwikkeling van toerisme, en een overkoepelende organisatie voor zakelijke contacten benevens een instelling voor het volgen van de regionale samenwerking.

Klaus Schwab de directeur van het wereldforum, dat de conferentie in Amman organiseerde, zei gisteren dat de computers uitwezen dat er tweeduizend zakelijke contacten in Amman waren gelegd en duizend ontwikkelingsprojecten ter discussie werden gesteld. Hij waarschuwde echter dat democratisering en respect voor de mensenrechten basis-voorwaarden zijn voor het benutten “van de geweldige kansen die het Midden-Oosten biedt”. Andere sprekers wezen er tijdens de conferentie op dat de economische ontplooiing van het Midden-Oosten wordt vertraagd door de afwezigheid van belangrijke beurzen voor het aantrekken van investeringskapitaal, onvoldoende bank-faciliteiten, communicatie-problemen en politieke instabiliteit.