Separatisten: hoop op nieuwe ronde; Meerderheid tegen afscheiding Québec

MONTRÉAL, 31 OKT. De bevolking van de Canadese provincie Québec heeft zich gisteren in een referendum met een meerderheid van ruim een procent uitgesproken tegen onafhankelijkheid.

De separatisten kregen volgens de laatste uitslagen 49,4 procent van de stemmen tegen 50,6 procent voor hen die wilden dat Québec deel van de Canadese federatie zou blijven uitmaken; een verschil van ruim 50.000 stemmen op een totaal van 4,65 miljoen uitgebrachte stemmen. De jongste opiniepeilingen hadden een marginale winst voor de afscheidingsbeweging te zien gegeven.

“Het is hard dat de overwinning ons zo krap ontgaat”, zei Lucien Bouchard, de charismatische aanvoerder van de 'ja-campagne' na het bekend worden van zijn nederlaag. “Laten we moed houden. De volgende keer kan vlugger komen dan we denken.”

De separatistische premier van Québec, Jacques Parizeau, zei op grond van het geringe verschil eveneens te geloven dat er “nog een ronde” komt. Hij schreef zijn nederlaag toe aan financiële belangen en aan de etnische kiezers, die in grote meerderheid tegen stemden.

In Montréal kwam het vannacht tot schermutselingen tussen aanhangers van beide kampen. Oproerpolitie gebruikte de wapenstok om honderden separatisten ervan te weerhouden een nachtclub binnen te gaan waar federalisten een overwinningsfeestje hielden. Er vielen vijf gewonden. In een buitenwijk werd een kantoor van de liberale oppositiepartij van Québec in brand gestoken.

De Canadese premier Jean Chrétien, zelf afkomstig uit Québec en fel gekant tegen afscheiding, heeft gisteravond voor de televisie “alle Canadezen” opgeroepen zich “nu te verzoenen” en de “rijen te sluiten”. “Ik heb uw diepe verlangen naar verandering begrepen”, aldus Chrétien tot de Québécois. “Laten we samenwerken om de noodzakelijke veranderingen te bewerkstelligen. Dat betekent het erkennen van het andere karakter van de samenleving van Québec.”

De wisselkoers van de Canadese dollar was vanochtend 2,5 cent hoger ten opzichte van de Amerikaanse dollar. Opiniepeilingen die leken te wijzen op winst voor de separatisten leidden vorige week tot een run op de Amerikaanse dollar.

Van de bijna zeven miljoen inwoners van Québec is 82 procent Franstalig. Zestig procent van hen stemde voor afscheiding. In Montréal was de tegenstand sterker dan verwacht - zelfs in het Franse deel van de stad won het 'nee'. Maar het 'ja' buiten de wereldstad Montréal overtrof eveneens de verwachtingen. In 1980 verloren de separatisten eveneens een referendum over een zelfstandig Québec.

Pagina 5: 'Uitslag van referendum betekent hoe dan ook verandering'

De Amerikaanse president Clinton heeft na het bekendworden van de nederlaag van de separatisten in een telefoongesprek met de liberale premier Chrétien zijn “bewondering voor een sterk en verenigd Canada uitgesproken”, aldus een woordvoerder in Washington. De Franse premier Juppé liet vandaag weten Québec te blijven beschouwen als “een essentiële partner in de Franstalige wereld” en de bestaande “voorkeursrelatie” tussen Parijs en Québec te zullen handhaven.

De toon van veel Canadese reacties was eensluidend: de overwinning van het federalisten met 1,2 procent betekent in feite geen ja en geen nee. Het is de uitkomst die het meest werd gevreesd. Federalistische leiders constateerden zonder vreugde hun overwinning. Daniel Johnson, de leider van de federalistische campagne in Québec, verklaarde evenals de federale premier Chrétien dat de uitslag een sterke “behoefte aan verandering” betekent. Dat wil zeggen, dat er een vergaande bestuurlijke decentralisatie gewenst is, en aanpassing van de grondwet, zodat Québec een speciale status in de federatie krijgt.

Québec eist die status al vijftien jaar, omdat het erkenning wil van zijn eigenheid, en de grondwettelijke mogelijkheden nodig heeft om de taal, het Frans, in stand te houden.

Nooit hebben de Canadezen zo'n spannende verkiezingsavond beleefd als deze. Nadat het tellen van de stemmen om acht uur 's avonds was begonnen, nam het 'ja' aanvankelijk een voorsprong van enkele procenten. Nadat de resultaten van de stad Montréal - waar bijna de helft van de bevolking van Québec woont - begonnen binnen te komen, werd het een nek-aan-nek-race, waarbij de verschillen vaak slechts in hondersten procenten weergegeven konden worden.

Pas om half tien nam het 'nee' voorzichtig de leiding. Terwijl televisiecommentatoren spraken van een morele overwinning voor de soevereinisten, werd het in de grote hal waar zij de avond bijeen waren gekomen, doodstil. De gezichten stonden strak, en toen tegen elf uur niet meer aan de uitslag kon worden getwijfeld, vielen de mensen elkaar huilend in de armen. De televisie meldde intussen dat de Canadese dollar bij het openen van de markt in Tokyo met een cent was gestegen.

De eerste die reageerde was Bouchard, leider van het separatistische Bloc Québécois in het nationale parlement: “Nooit zijn we zo dicht bij de overwinning geweest, en om hem dan nog door de vingers te zien glippen, doet pijn. De toekomst is moeilijk. Meer dan ooit zullen we onze solidariteit tegenover Ottawa [de federale hoofdstad] moeten laten zien.” De toespraak van Parizeau was in het geheel niet apaiserend: “Laten we ophouden met over francofonen te praten, laten we het over ONS hebben. WIJ hebben gewonnen - met zestig procent. [...] We willen een natie hebben en die zullen we krijgen.”

In de televisiestudio's reageerden Parizeaus partijgenoten afwijzend op diens speech. Niet alle nationalismen zijn etnisch, zei men - het nationalisme van Québec had zich juist in een pluralistische richting ontwikkeld.

Premiers van andere Canadese deelstaten onderstreepten dat de uitslag onherroepelijk 'verandering' betekent. “Volk van Québec, we hebben jullie gehoord, en we zullen met jullie aan de slag gaan”, zei de conservatieve premier Ralph Klein van de westelijke provincie Alberta. Hij sprak zich uit voor bestuurlijke decentralisatie - waarvan hij eerder ook al voorstander was - maar niet voor Québec alleen: “Als Québec meer macht krijgt, moeten wij het ook hebben.” Grondwettelijke wijzigingen leken hem niet meteen nodig. En iedereen sprak van de noodzaak van lange en diepgaande besprekingen, op korte termijn.