Kritiek op rol VN bij Srebrenica groeit

ROTTERDAM, 31 OKT. De buitenlandse pers ziet het Nederlandse onderzoek naar de val van Srebrenica vooral als een verdediging tegen de internationale kritiek op Dutchbat. Maar de Nederlandse kritiek op het optreden van de Verenigde Naties lijkt steeds meer steun te ondervinden.

De Britse The Independent publiceerde gisteren een reconstructie van de val van de enclave onder de kop: “VN liet 8.000 sterven in Bosnië. VN-commandant: Ik moet van deze enclaves af.” De krant schrijft over vertrouwelijke documenten te beschikken die aantonen dat UNPROFOR-commandant Janvier op 24 mei in New York al voorstelde de moslimenclaves aan hun lot over te laten. Maleisië, Pakistan, Turkije, Nieuw-Zeeland en Nederland zouden zich tegen dit voorstel hebben verzet en tegen Janviers' vijandige houding tegenover de Bosnische regering. Groot-Brittanië, Frankrijk, de VS en Rusland zwegen. The Indepedent concludeert dat het niet honoreren van “wanhopige verzoeken” om luchtsteun tegen de oprukkende Servische troepen een bewuste politiek was. Secretaris-generaal Boutros Ghali wordt een “opvallend onverschillige houding” verweten.

VN-woordvoerder J. Sills zei gisteren in New York, in een reactie op het Nederlandse onderzoek naar de val van Srebrenica, dat Janvier de Veiligheidsraad op 24 mei slechts heeft voorgehouden dat behoud van de zogeheten 'veilige gebieden' (waaronder Srebrenica) alleen via onderhandelingen en een politieke regeling mogelijk was. Dutchbat is nooit in staat geweest de enclave militair te verdedigen, aldus Sills. De VN-woordvoerder wees erop dat het concept van “veilige gebieden” niet te realiseren was omdat de lidstaten onvoldoende troepen leverden.

R. Holbrooke, onderhandelaar van de VS in voormalig Joegoslavië, heeft gisteren de dubbele bevelsstructuur van de VN en de NAVO over luchtaanvallen in voormalig Joegoslavië als belangrijkste oorzaak genoemd van het falen in Srebrenica. Tot juli konden luchtaanvallen in Bosnië pas plaatshebben als de VN en de NAVO het daarover eens waren. Holbrooke zei gisteren dat “de gehele commando-keten aan beide zijden van de dubbele sleutel verlamd was door de Nederlandse aanwezigheid in Potocari”. “De Verenigde Staten hebben wanhopig aangedrongen op luchtaanvallen op het moment dat de Nederlanders in de val zaten”, aldus Holbrooke. Hij en zijn medewerkers zouden gebeld hebben met de VS-ambassadeur in Nederland en het VN-commando in Zagreb. “We kregen niemand in beweging”, aldus Holbrooke. “Ik wil me op dit moment niet in typeringen begeven over hun gedrag, maar het was een echt dieptepunt.” Woordvoerder N. Burns van het Amerikaanse ministerie van buitenlandse zaken liet zich nog iets scherper uit. De massamoorden op de moslims en de dubbele bevelsstructuur hebben het “failliet van de VN” geïllustreerd, zei hij.

Holbrooke reageerde vooral op kritiek in de New York Times en Washington Post op de trage reactie van de VS op de Servische aanval op Srebrenica. Beide kranten schrijven dat de slachting die na de val van de enclave onder de moslims werd aangericht, tot de ergste behoren sinds de Tweede Wereldoorlog. De Veiligheidsraad liet gisteren naar aanleiding van deze berichten weten “zo snel mogelijk” een onderzoek naar de slachtpartij onder de vluchtelingen van Srebrenica in te stellen. Fungerend voorzittter Ibrahim Gambari van de Veiligheidsraad riep gisteren alle partijen op niets te ondernemen om bewijsmateriaal van de massamoorden te verdonkeremanen.

De Duitse pers besteedde gisteravond en vandaag zeer veel aandacht aan het Nederlandse rapport over de val van Srebrenica, zo meldt onze correspondent in Bonn. In de Duitse radio- en tv-journaals werd gisteravond uitvoerig bericht over het onderzoek. Minister Voorhoeve's verwijten aan de VN werden instemmend besproken door een commentator op het eerste Duitse tv-net.

De berichten in Duitse kranten waren vanmorgen feitelijk van aard. De Frankfurter Allgemeine Zeitung meldt Voorhoeves verwijten op haar voorpagina in een artikel dat vooral aan de politiek van de VN in Bosnië en het mogelijke vredesakkoord gewijd is. De General Anzeiger uit Bonn doet vanmorgen nog eens uit de doeken hoe midden juli Nederland Dutchbat thuis ontving “alsof de Europacup gewonnen was” en hoe daarna een katerstemming ontstond. In haar verslag van het Kamerdebat wijst de Süddeutsche Zeitung erop dat premier Kok en het ministerie van buitenlandse zaken in Den Haag hebben gezorgd voor nuancering van de oorspronkelijke versie van het onderzoek, omdat Dutchbat daarin van alle medeverantwoordelijkheid vrijgesproken werd.

De Britse en Amerikaanse pers zien het rapport als een apologie tegen internationale kritiek op het optreden van Dutchbat. De Herald Tribune noemt het rapport een “compromisloze verdediging tegen de wijdverspreide beschuldiging dat Dutchbat stond toe te kijken terwijl de Bosnische Serviërs binnenvielen en de moslimmannen samendreven voor executie.”