Commercie ontkracht 'Bouillon de culture'

Bouillon de culture, TV5, 22.35-24.00u. Herhaling donderdag 2 november 13.30-14.45 uur.

In zekere zin is de grootste handicap van de Franse televisiepresentator Bernard Pivot, dat hij tegen zijn eigen vergane glorie moet opboksen. Jarenlang was het programma Apostrophes hét boekenprogramma van de Franse televisie, waar literaire reputaties werden gemaakt en gebroken. Tot in Nederland zelfs werd Pivots wekelijkse ronde tafel-conferentie gekopieerd. Pivot, zo was een van de verklaringen voor het geweldige succes van Apostrophes, slaagde erin een groot publiek het gevoel te geven dat boeken er toe deden, en gaf aan het lezen - of althans aan het kopen van boeken - een welhaast erotisch aureool dat de literatuur in tijden van toenemende concurrentie op de culturele markt van de zijde van muziek, televisie enz. best kon gebruiken. In 1990 hield Bernard Pivot op met Apostrophes. Zelf sterk geroerd tijdens de laatste uitzending, hield hij na al die jaren het wekelijks doorploegen van veel boeken voor gezien, en wilde zich voortaan wijden aan andere dingen dan de televisie, waaronder het door hem opgerichte, populaire maandblad Lire. Lang duurde zijn afwezigheid van het televisiescherm niet: Lire bleek als blad een matig succes, terwijl aan de andere kant geen enkel Frans televisiestation erin slaagde voor Apostrophes een goede vervanging te vinden. Pivot, met zijn uiterlijk van ruimdenkend schoolmeester, bleek voor het overbrengen van plezier in de cultuur toch onvervangbaar.

En zo keerde Pivot terug op het Franse scherm met de uitzending Bouillon de culture, elke vrijdagavond op de publieke zender France 2, en tweemaal per week herhaald op de Franse kabel- en satellietzender TV5.

De formule van Bouillon de culture is een wat andere dan die van Apostrophes. Niet alleen om boeken gaat het thans, maar er wordt een poging gedaan ook muziek, film, beeldende kunst enz. in de uitzending te integreren. De aflevering die vanavond op TV5 te zien is, vormt daarvan een goed voorbeeld. Pivot is zelfs met een cameraploeg op stap gegaan om het leven van trappisten-monniken in een klooster bij Parijs in kaart te brengen, naar aanleiding van het verschijnen van een boek van de abt, Marie-Gérard Dubois, waarin de geneugten van het monnikenleven worden beschreven. Een beschrijving die met meer dan gewone scepsis worden begroet door de andere twee genodigden: Jean Noël Vuarnet, schrijver van een literaire studie over vrouwelijke mystici, en de Spaans-Franse schrijver Michel del Castillo, auteur van een gedreven essay-roman over zijn lektuur van Fjodor Dostojevski, Mon frère l'idiot.

Helaas, de spanning die ooit over de Apostrophes lag, keert zelden of nooit terug in Bouillon de culture, en ook de uitzending van vanavond stelt teleur. Een van de redenen is vermoedelijk dat, waar in Apostrophes vroeger het intellectuele debat geenszins werd gemeden, aan de aanpak van Bouillon de culture toch wat meer commerciële overwegingen ten grondslag liggen: het moet vooral niet te controversieel en ingewikkeld worden. En zo komt de zalvende abt uitvoerig aan het woord, terwijl Pivot de anti-clericale accenten bij de andere genodigden in de kiem smoort en de 'moeilijke' Del Castillo, verreweg de interessantste aanwezige, nauwelijks aan het woord komt.