Alles is begonnen met nimby's

AMSTERDAM. Het platform Metro vergaderde die avond in een uitgeputte sfeer. Ze hadden het gehad over een nieuw, onafhankelijk onderzoek naar het nut van de Noord-Zuidlijn door Amsterdam. En over de krappe financiën. Over de mogelijkheden voor een grote publieksaktie. “Het is zo'n droog onderwerp”, hadden ze van journalisten gehoord, “jullie moeten iets spectaculairs doen, anders kunnen we er niet over schrijven.” En ze hadden gepraat over alles wat ze ontdekt hadden, en wat de doorsnee Amsterdammer helemaal niet wist: over het opheffen van tramlijnen, over het vele overstappen, over de enorme rommel in de stad, over de onervarendheid met de boormethode, over het mogelijk verzakken van huizen, over de beslissing die al bijna genomen was. Er viel een stilte. “Ik denk dat we maar heel veel moeten gaan plakken”, zei Maria van het Duivelseiland.

Het gezelschap in het bovenzaaltje van het Wijkcentrum Ceintuur vormde een interessante doorsnede van de stad van noord naar zuid: een vakbondsman, een kleine aannemer, een rondleidster, een student, een lerares Engels, een hoogleraar en nog zo wat. “Van nimby's tot allesweters”, zo betitelden de leden van het platform Metro zichzelf. Ze waren afkomstig van het Wijkcentrum d'Oude Stad, de reizigersvereniging Rover, het Comitee Metro Zuid, de Vereniging Vrienden van het Beatrixpark en nog een tiental andere buurt- en aktiegroepen.

Het was het soort aktievoerders waarover veel bestuurders en politici alleen nog maar badinerend spraken, als 'not in my back-yard type's' die gezonde plannen dwarsboomden, enkel uit eigenbelang. “Ik ben zo inderdaad begonnen”, zei de man van het Beatrixpark. “Letterlijk. Ik had niets tegen die lijn, ik wilde alleen dat het park niet al te erg zou worden aangetast door het station. Pas langzamerhand merkten we dat er van alles niet klopte aan die plannen.” Met de meeste andere buurtgroepen was het net zo gegaan. Ze waren begonnen met kritiek op de plaatsing van haltes, ze hadden met vervoersdeskundigen gepraat, nota's en rapporten doorgeploeterd, inspraakavonden gevolgd, en gaandeweg was er voor hen een andere wereld opengegaan. “Ik ben gek op metro's”, zei de man van de Stadhouderskade. “Maar dit is een slecht plan. De gemeente doet net alsof de aanleg geen groot probleem meer is dankzij de nieuwe boormethodes. Ze vertelt er alleen niet bij dat er nog maar weinig of geen ervaring mee is opgedaan, en al helemaal niet in steden waar de ondergrond zo slap is als in Amsterdam. Pas over twintig jaar weten ze vermoedelijk hoe het moet. De aanleg is dus één groot experiment.”

“Ik denk dat iedereen op zo'n manier met een aktie begint”, zei Maria Grosheide van de Bewonerscommissie Duivelseiland. “Als je geen nimby bent, ben je ook niet direkt gemotiveerd om in zo'n hele toestand te duiken. Maar als je alleen maar nimby blijft, kun je ook nooit iets groots tegenhouden.”

Het is opeens hard gegaan met de plannen voor de nieuwe Noord-Zuidlijn van de Amsterdamse metro. Vorige week kwam een definitieve toezegging van het rijk van anderhalf miljard gulden, waarmee de bouwkosten, althans op papier, gedekt zijn. De inspraakrondes zijn achter de rug. De komende maanden zal de gemeenteraad beslissen over aanleg en boormethode, in 1997 zou dan met de bouw kunnen worden begonnen. Ondertussen wordt de Amsterdamse bevolking bewerkt met een kalmeringscampagne, die tot nu toe uiterst succesvol lijkt te verlopen.

Zo suggereerde de gemeentelijke folder, dat de nieuwe metrolijn alleen maar een aanvulling zou betekenen op het openbaar vervoer in de stad. Bij de hoorzittingen bleek echter dat na de aanleg maar liefst zeven tramlijnen flink worden uitgedund, of zelfs geheel verdwijnen. In diezelfde folder werd de suggestie gewekt dat dankzij de boormethode de overlast tot een minimum beperkt zou worden. Uit de plannen blijkt echter dat van de negen kilometer maar 1,8 kilometer geboord zal worden - exclusief de stations - en langs de rest van het tracé zal het weer een enorme puinhoop zijn.

“De zakenman die op Schiphol landt moet binnen een kwartier op het Museumplein kunnen staan,” zei de projectleider van de lijn, de heer A. Klinkert, twee jaar geleden, en die suggestie werd door de gemeente stevig in stand gehouden. Maar in werkelijkheid komt er voorlopig geen station op Schiphol - en als het aan de spoorwegen ligt blijft dat zo. En er komt al helemaal geen station op het Museumplein - zoals er ook geen station komt op de Dam, op het Leidseplein, bij de Albert Cuypmarkt, of bij welke andere publiekstrekker dan ook, want die weet deze metrolijn zorgvuldig te vermijden. En dan hebben we het nog maar niet over de extreem lange afstanden tussen de stations, de wankele vervoersprognoses en het feit dat men over het hoofd lijkt te zien dat er tussen het Amsterdamse Centraal Station, Zuid/WTC en Schiphol al een prima metro- respectievelijk treinverbinding ligt. “Het wordt in wezen een regionale lijn met een paar stops in Amsterdam”, zegt Maria Grosheide. “Maar de regio wil die lijn ook helemaal niet meer. Alles is veranderd de afgelopen tien jaar, alle prognoses zijn bijgesteld, alleen het plan voor de Noord-Zuid lijn lijkt eeuwig onveranderd te blijven. De enige die er volgens mij beter van wordt is de bouwlobby.”

Toch is het de gemeente Amsterdam vorige week gelukt: anderhalf miljard aan belastinggeld voor drie minuten tijdwinst. Ik ben geen vervoersexpert, en er zullen vast allerlei zinnige redenen zijn om die lijn toch aan te leggen. Maar wel is door de gemeente in deze kwestie de subtiele grens tussen voorlichting en propaganda duidelijk overschreden, en het is vrijwel alleen aan dit handjevol nimby's te danken dat daarover nog enige discussie plaatsvindt.

“We mogen blij zijn dat Nederland zo vol is dat er vrijwel altijd direct gedupeerden zijn, die met onzinnige maar ook met zinnige kritiek komen”, schreef Mirjam de Rijk onlangs terecht in De Groene Amsterdammer. Nimby's vervullen een onmisbare rol in het krachtenveld tussen gezond verstand en bureaucratische gekte. Verguis ze dus niet. Vergeet niet: elke verandering is ooit met nimby's begonnen, ook het begin van de Staat der Nederlanden zelf.