Weizman nu held van rechtse oppositie

TEL AVIV, 28 OKT. Een grote meerderheid van de Israeliërs vindt dat president Ezer Weizman zich niet in de ivoren toren van het presidentschap hoeft op te sluiten, maar over politieke zaken mag zeggen wat hij wil - zoals hij nu inderdaad doet. Volgens een gisteren in de krant Yediot Ahronot gepubliceerde opiniepeiling heeft Weizman 64 procent van de Israelische bevolking achter zich, terwijl 35 procent vindt dat hij zich niet met politieke zaken moet bemoeien. De president van Israel heeft de bevoegdheid bij een regeringscrisis een kabinetsformateur aan te wijzen en beschikt over het recht gratie te verlenen.

Niemand verwachtte dat de impulsieve Weizman, die als minister van defensie een belangrijke rol speelde in het Israelisch-Egyptisch vredesproces en door premier Yitzhak Shamir uit de regering werd gegooid wegens contacten met de PLO, zich als model-president zou ontpoppen. Maar zelfs ministers en parlementariërs die hun twijfel hadden over de benoeming van deze charismatische persoonlijkheid als president, zijn verbijsterd over diens verleggen van de grenzen van het presidentschap naar het gebied van de keiharde partijpolitiek.

Vooral onder de invloed van het bloed dat vloeide bij de reeks terroristische aanslagen door de moslim-fundamentalistische organisatie Hamas op Israelische bussen is Weizman gaan twijfelen aan de wijsheid van de vredespolitiek van de regering-Rabin. Hij maakte een duidelijke zwenking naar rechts, ontving opvallend veel delegaties van kolonisten en zei verscheidene malen in het openbaar dat “het tijd wordt om te denken”. Een maand geleden zei hij dat Israel zich te snel van de bezette gebieden ontdoet en daardoor geen kaarten in handen houdt bij de verdere onderhandelingen met de Palestijnen.

Naarmate Weizman zich meer en duidelijker tegen het vredesproces met de Palestijnen afzette, gingen in de regeringspartijen stemmen op om hem wettelijk aan banden te leggen. Deze discussie heeft deze week een hoogtepunt bereikt, toen Weizman en het socialistische parlementslid Sallah Tarif (een druus) botsten over het vredesproces tijdens een onderhoud tussen een afvaardiging van de Israelische Arabische gemeenschap en de president in het presidentiële paleis. Volgens Tarif nam Weizman daarbij het vredesproces met de Palestijnen zwaar onder vuur. Hij zou de geldigheid ervan hebben betwist omdat een corrupte onderminister van een rechtse partij die naar de Arbeidspartij is overgelopen voor een Mitsubishi, de regering-Rabin aan een meerderheid van een stem had geholpen tijdens de stemming in de Knesset over het autonomie-akkoord.

Tarif maakte bezwaar tegen deze politieke uitspraken van de president, waarop Weizman hem waarschuwde niet met hem in discussie te gaan. Volgens de Israelische media bezwoer Weizman deze parlementariër zijn woorden niet te laten uitlekken: als hij dat wel zou doen, zou hij hem nooit meer ontvangen. Tarif verliet daarop woedend het presidentiële paleis. De opmerkingen van president Weizman verschenen dezelfde avond nog op het tv-scherm en werden meteen door de woordvoerder van de president als “uit hun verband gehaald” ontkracht.

In de hypergevoelige Israelische partijpolitiek, die al warm loopt voor de volgend jaar te houden algemene verkiezingen, is over de rol van de president en diens uitspraken een politieke storm opgestoken. Weizman is nu de held van de rechtse oppositie, terwijl de regeringspartijen de wonden likken die hij hun heeft toegebracht. Nissim Zwili, de secretaris-generaal van de Arbeidspartij, zei gisteren dat Weizman zijn partij grote schade heeft berokkend en dat diens opmerkingen als leuzen in de Likud-verkiezingscampagne zullen terugkomen. “Hij brengt de instelling van het presidentschap in gevaar door de morele positie van deze instelling te ondermijnen”, zei hij.

De leider van de Burgerrechtenpartij, minister Shulamit Aloni, zei gisteren dat de president niet meer bevoegdheden heeft dan de koningin van Engeland. Als president Weizman buiten zijn boekje wil gaan, is het volgens haar zaak te overwegen de functie van het presidentschap en die van de premier te verenigen. Aloni heeft zoals vele anderen een appeltje met Weizman te schillen omdat hij haar begin dit jaar volgens enkele parlementariërs omschreef als “een opgedroogd oud wijf dat een opkikkertje nodig heeft”.

    • Salomon Bouman