Missie van Zalm levert weinig op

ISTANBOEL, 28 OKT. In het Georgische gastenverblijf verkeerde de Nederlandse missie van minister Zalm (financiën) deze week op een vroege ochtend lange tijd in spanning: krijgen we de wereldvermaarde president Sjevardnadze nog te zien? Plotseling kwam het signaal dat Sjevardnadze even tijd had gemaakt. Onmiddellijk sprongen de ambtenaren en zakenlieden met Zalm in de gereedstaande zwarte Mercedesses en Zils, die in kolonne door Tbilisi scheurden. In het presidentiële paleis zat de man met de witte haardos inderdaad te wachten voor een ontmoeting met een volgens Zalm 'hoge symboolwaarde'.

De bereidwilligheid van Sjevardnadze was kenmerkend voor het belang dat Georgië, Armenië en in mindere mate Oekraïne hechtten aan het bezoek dat de Nederlandse missie afgelopen week aan deze landen bracht. In Armenië en Oekraïne had de president geen tijd, maar verder waren nagenoeg alle hoge regeringsfunctionarissen beschikbaar. De belangstelling van de pers was groot, vooral van de staatstelevise. In de bar van het hotel in Kiev kon de missie 's avonds laat de eigen verrichtingen van die dag op de tv tot in detail volgen.

Verbaasd is Zalm niet over de interesse: “We zijn economisch een groot land, zeker in deze regio. Bovendien doen wij bij het Internationaal Monetair Fonds en de Wereldbank erg ons best voor deze landen.” Nederland vertegenwoordigt bij het IMF Oekraïne, Georgië, Armenië en nog zeven andere landen. “In mijn ambtsperiode wil ik alle kiesgroepleden bezoeken.”

In het spoor van Zalm reisde een delegatie mee met onder meer vertegenwoordigers van Philips, Nutricia, ING, ABN Amro en Akzo. “Dat is mij echt uitstekend bevallen. Politiek alleen is een beetje saai, met bedrijven erbij is het veel leuker. Ik weet niet of het valt onder herijking, maar zo voel ik het wel”, zegt Zalm. De term 'herijking' slaat op de discussie in de Haagse politiek over herziening van het buitenlands beleid, dat zakelijker moet worden en meer op het eigenbelang gericht. Het was voor het eerst dat zakenlieden meereisden met een minister van financiën.

Bij het bezoek hadden de partijen mede door de aanwezigheid van de zakenlieden meer agenda's. In de officiële ontmoetingen lag de nadruk sterk op de omvorming van de staatseconomie naar markteconomie, afschaffing van subsidies, de bestrijding van inflatie en de inning van belastingen. Zalm had daarnaast de belangen van de Nederlandse ondernemingen op zijn lijst staan. Oekraïne, Georgië en Armenië hadden verlanglijsten voor Nederlandse investeringen, betalingsbalanssteun of simpelweg steun bij binnenlandse kwesties.

De meeste bedrijven in de delegatie werken al langer in vooral Oekraïne, met 50 miljoen inwoners verreweg de grootste markt. “De aanwezigheid van de minister maakte wel makkelijker deuren open bij mensen die zij anders niet zo snel te spreken krijgen”, aldus Zalm. Zo voerden ABN Amro en ING veelbelovende besprekingen met de centrale bank in Oekraïne over de opening van een kantoor. Verder had Zalm een lijst met “klussen” in zijn zak om bij de officiële besprekingen obstakels voor het bedrijfsleven uit de weg te ruimen. Zoals voor KLM, dat iets wil met vracht in Armenië, en Philips dat probeert een lampenfabriek te kopen in Oekraïne. Deloitte & Touche kreeg van Zalm enkele honderdduizenden guldens voor de ontwikkeling van een boekhoudsysteem voor de centrale bank en een vergelijkbaar project in Armenië. Armenië had de meest concrete verlanglijst: bemiddeling bij de onderhandelingen over een lening van de Europese Unie ter waarde 58 miljoen ecu die het land niet kan aflossen en betalingsbalanssteun, waarvoor 5 miljoen gulden is toegezegd.

In Oekraïne was veel tijd vrijgemaakt voor even officiële als nietszeggende ontmoetingen, die op de voet werden gevolgd door de televisie. De regering gebruikte Zalm in de verbeten strijd met het parlement dat niet veel voelt voor snelle hervormingen. Toen een tv-journalist Zalm een vraag stelde over de bezuinigingen in Oekraïne, siste een adviseur van premier Martsjoek: “Het antwoord moet op beide kanalen worden uitgezonden.” Nederland tekende een verdrag dat Nederlandse ondernemingen in Oekraïne behoedt voor dubbele belastingen. Ook werd een milieu-meetwagen geschonken.

In Georgië overheersten de rituelen, waarbij Zalm naar eigen zeggen werd ingezet in de verkiezingsstrijd. “Ik wil best gebruikt worden voor steun aan iets waar ik achter sta.” President Sjevardnadze riep Nederlandse bedrijven, met name de banken, op om te investeren. “We hebben misschien wel vier banken aangeboden gekregen, maar we willen ze echt niet hebben”, luidt het ontnuchterende commentaar van ING. Het tekent de waarde van de trip van Zalm, die zich niet kan beroepen op grote contracten. De obstakels voor Nederlandse investeringen blijven groot, de politieke situatie veelal onzeker en dus laten de echte deals op zich wachten. De reis was niet meer dan een kleine stap in de versterking van het bedrijfsleven in Oekraïne, Armenië en Georgië.

    • Karel Berkhout