Een lesje van de Verschrikkelijke

Zo'n IJzeren Hein als Viktor Kortchnoi is niet iedereen. In 1978 speelde hij drie maanden achter elkaar tegen Karpov om het wereldkampioenschap. Het ging om zes winstpunten en ze speelden 32 partijen, niet dat slappe gedoe van tegenwoordig. In het Philippijnse Baguio City was het niet prettig in het regenseizoen. Karpov schreef later dat in zijn koffers en in de klerenkast van zijn hotelkamer een ware schimmeltuin tot wasdom kwam. Kortchnoi haalde een onoverkomelijk lijkende achterstand in en kwam op 5-5. Hemelhoog juichend. De volgende dag verloor hij de laatste partij van de match. Dodelijk bedroefd. Ging hij als een gebroken man naar huis om zijn wonden te likken? Nee, Kortchnoi liet slotceremonie en afscheidsmaaltijd voor wat ze waren, maar niet om thuis in Zwitserland snel onder de wol te kruipen. Hij nam uit de Philippijnen een vliegtuig naar Buenos Aires, waar de olympiade gespeeld werd. Daar geen tijd om in het hotel de bagage af te geven, maar met een snelle auto rechtstreeks van het vliegveld naar de speelzaal. Nog net op tijd om aan te schuiven bij zijn Zwitserse team. Hij had er wel zin in om na drie maanden Karpov een paar weken tegen andere schakers te spelen. In diepe eerbied applaudisseerden de andere deelnemers, die al een tijdje met hun partij bezig waren, toen de Verschrikkelijke aan zijn bord plaatsnam.

Het zal Anand niet kwalijk genomen worden dat hij niet uit dit harde hout gesneden is. In Horgen bij Zürich wordt op het ogenblik een van de 'PCA-klassiekers' gespeeld. Anand hoort eigenlijk bij de deelnemers, maar hij neemt rust. Kasparov speelt wel in Horgen. Een winnaar heeft altijd minder tijd nodig om uit te rusten. Helemaal bekomen van de inspanningen in New York lijkt hij nog niet, hij maakte in de eerste vijf ronden vijf remises en in de zesde ronde verloor hij met wit in 31 zetten van Ivantsjoek, die er niets bijzonders voor hoefde te doen. Kortchnoi is er ook weer bij. 2,5 uit 5, tegen de beste spelers ter wereld, niet slecht voor een 64-jarige.

Ik zie de grijns voor me waarmee hij zijn winstpunt tegen Nigel Short zal hebben geïncasseerd. Short, die na zijn match tegen Kasparov van 1993 lang gekwakkeld heeft, doet het in Horgen niet slecht, maar zijn score zou nog mooier zijn geweest als hij tegen Kortchnoi niet een pijnlijke en volstrekt onnodige fout had gemaakt.

Wit Short-zwart Kortchnoi. Een duidelijke remisestand. Misschien maakte Short zich nog zorgen dat hij later het eindspel van toren tegen toren en loper zou moeten verdedigen, wat weliswaar remise is, maar toch een beetje vervelend. Niet dat het er na 54. Kd2 naar uitziet dat Kortchnoi dat eindspel zou kunnen bereiken. Maar Short wilde het zich nog makkelijker maken en kwam op het ongelukkige idee om de torens te ruilen: 54. Tg8-h8+ Kh6-g5 55. Th8xh4 Kg5xh4 Vervolgens werd Short snel uitgeteld. 56. Lc4-e2 Kh4-g3 57. Kc3-d2 Le4-f3 58. Le2-c4 Lf3-g4 59. Lc4-d5 Lg4-h3 60. Ld5-e4 Lh3-g2 61. Le4-d3 f4-f3 62. Kd2-e3 f3-f2 63. Ld3-c4 Lg2-d5 64. Lc4-f1 Ld5-c6 Wit gaf op. De winstgang kan in de eindspelboekjes gevonden worden: wit is in tempodwang en moet toelaten dat de zwarte koning naar g1 loopt. De witte koning kan meelopen naar g3, maar dat helpt niet. Zwart verdrijft de witte loper eerst met Lf1 van de diagonaal f1-a6 en dan (weer gebruik makend van tempodwang) met Lg2 van de diagonaal f1-h3. Als wit nog een veld i4 voor zijn loper zou hebben, zou het remise zijn. En ook als alles een lijn naar het centrum verplaatst zou worden, want de diagonaal e1-h4 zou voor de verdedigende loper lang genoeg zijn. Eigenlijk verbluffend dat iemand die een match om het wereldkampioenschap gespeeld heeft, dit niet weet. Het zal Kortchnoi groot genoegen hebben gedaan om de jeugd dit elementaire lesje te leren.

Jan Timman begon in Horgen met het wegblunderen van een pion tegen Vaganian, maar daarna ging het beter. Met zwart tegen Kasparov koerste hij na de Franse opening rechtstreeks op een iets minder eindspel aan, dat hij remise hield. Zo spelen getuigt van respect voor de wereldkampioen en ook van een gezond vertrouwen in de eigen techniek. Zijn partij tegen Kramnik was voor Libération aanleiding om Timman 'de laatste romanticus' te noemen. Overdreven, want er zijn gelukkig nog wel meer romantici onder de topschakers. Het was een zeer spannende partij, dat wel.

Wit Timman-zwart Kramnik

1. e2-e4 c7-c5 2. Pg1-f3 Pb8-c6 3. d2-d4 c5xd4 4. Pf3xd4 Pg8-f6 5. Pb1-c3 d7-d6 6. Lc1-g5 e7-e6 7. Dd1-d2 Lf8-e7 8. 0-0-0 Pc6xd4 9. Dd2xd4 0-0 10. e4-e5 d6xe5 11. De3xe5 Lc8-d7 12. De5-g3 Ta8-c8 13. Lf1-d3 Pf6-h5 14. Lg5xe7 Dd8xe7 15. Dg3-e3 Ld7-c6 16. Th1-g1 De7-c7 17. De3xa7 Dc7xh2 18. Da7-e3 Dh2-f4 19. g2-g4 Heel scherp. Wit wil ook in het eindspel op koningsaanval blijven spelen en neemt een verzwakking van zijn pionnenstelling voor lief. 19...Df4xe3+ 20. f2xe3 Ph5-f6 21. g4-g5 Pf6-d7 22. Ld3-e4 Pd7-e5 23. Tg1-h1 Lc6xe4 24. Pc3xe4 Ongevaarlijk is de witte aanval niet. Er dreigt verdubbeling op de h-lijn. 24...Pe5-g4 25. Td1-g1 En nu zou zwart na 25...Pxe3 met 26. Pf6+ mat gezet worden. 25...f7-f5 26. g5xf6 Pg4xf6 27. Pe4-d6 Tc8-c7 Toch is de witte actie tweesnijdend geweest. Zwart heeft twee verbonden vrijpionnen overgehouden en het duurt nog even voordat wit op de damevleugel ook vrijpionnen krijgt. 28. e3-e4 Pf6-d7 29. Tg1-g5 b7-b6 30. b2-b3 g7-g6 31. Th1-h2 Kg8-g7 32. Th2-g2 Tc7-c6 33. Tg2-d2 Kg7-f6 34. Tg5-b5 Kf6-e7 35. Pd6-c4 Tf8-f4 36. a2-a4 Bedoeling 36...Txe4 37. a5 bxa5 38. Tb7 36...Pd7-c5 37. Tb5xb6 Tc6xb6 38. Pc4xb6 Tf4xe4 39. a4-a5 h7-h5 40. Pb6-c8+ Ke7-f6 41. Pc8-d6 Te4-f4 42. Pd6-b7 Hij moet hier aan Donners ode aan de pion op a5 gedacht hebben. Alles geeft hij er voor op. Eerst een paard. 42...Pc5xb7 42...Pa6 was misschien ook mogelijk, want 43. Td6 h4 lijkt goed voor zwart, maar met c3 en b4 komt wit ook snel. 43. a5-a6 Kf6-e7

44. Td2-d8 En nu een torenoffer. 44. axb7 Tb4 zou onaantrekkelijk zijn voor wit. 44...Pb7xd8 45. a6-a7 g6-g5 46. a7-a8D Doel bereikt, maar door de twee verbonden zwarte vrijpionnen is wit nog steeds in gevaar. 46...h5-h4 47. Da8-b8 Pd8-f7 48. b3-b4 h4-h3 Nu wit zich opmaakt om een tweede dame te halen moet zwart wel naar remise afwikkelen. 49. Db8-c7+ Ke7-f6 Hij kan niet aan de schaakjes ontsnappen zonder de h-pion op te geven. 50. Dc7-c3+ e6-e5 51. Dc3xh3 Remise.