Duitsland; De 'Kauboi' staat stil bij de Duitse grens

BONN, 28 OKT. Känguru (voor dat Australische dier), Kauboi (voor de eenvoudige held uit Amerika's Wilde Westen), Schäfin (voor een vrouwelijke chef)? Flär (flair) en Scharm (charme), Packet (pakket), Spagetti en Ketsjup als moderne orthografische (ortografische) alternatieven, die ook ingeslopen barbarismen in de spreektaal een fatsoenlijk en fonetisch verdedigbaar aanzien geven? Moet je die vele Duitse schoolkinderen bevestigen in de beweeglijke taal, die de hunne is?

Nostalgisch-angstige vragen rollen dezer dagen door de Bondsrepubliek. Van Goethe en Schiller naar de werkvloer, de disco, van plechtig hochdeutsch naar de affengeile snelle toetsen van de laptops van Toshiba en IBM, ergens gewoon te gek dus, als het ware? Zodat, verdiend of niet, sociale verschillen of niet, zowel de Hogere Burgerschool van vroeger als de Volkshogeschool in de incourante hoofdgroep 'gisteren' dreigen terecht komen? Bij zulke vragen gaan de gedachten van een Nederlander even naar de CPN'er Markus Bakker, de verbale kunstenaar en parlementaire acteur die zo'n twintig jaar geleden in de Tweede Kamer zei dat arbeiderskinderen beter naar het gymnasium dan naar de middenschool kunnen gaan. De man blijft ook in dat opzicht onvergetelijk.

Je weet het maar nooit hoe je de collectieve vooruitgang volgens fonetische, didactische en praktische overwegingen in de taal gestalte moet geven. In Duitsland wordt door filologen en politici al een jaar of vijftien intensief nagedacht over een voorgenomen spellingshervorming. En stevig gediscussieerd, natuurlijk, omdat eisen van vooruitgang en eisen van rhetorische (retorische) continuïteit, van taalkundige eenheid en gesproken-geschreven nationale identiteit makkelijk kunnen botsen. De bedoeling is dat ook Zwitserland en Oostenrijk akkoord gaan terwijl bovendien unanieme instemming van alle Duitse deelstaten vereist is. Moeilijk karwei dus. En een belangrijk karwei.

Uit 1901, dertig jaar nadat de keizerlijke rijkseenheid in de Spiegelzaal te Versailles onder Bismarck tot stand gekomen was, dateert de laatste Duitse Rechtschreibung. Die maakte een einde aan de toestand dat er in de regionale lappendeken van de afgeschafte Duitse Bond alom, en zelfs plaatselijk, grote taalkundige verschillen bestonden. In Frankfurt, bijvoorbeeld, waren voordien exameneisen op dit gebied per school verschillend. De operatie van 1901 was in zoverre onvergelijkbaar met de huidige, dat zij er vooral voor moest zorgen dat het oude Theutschland ook taalkundig een eenheid werd.

Een eerste concept voor de Rechtschreibung 2.000 alarmeerde de ministers van onderwijs en cultuur van de Duitse deelstaten een paar jaar geleden zo, dat zij om een nieuwe, minder drastische versie vroegen. Die ligt nu op tafel, zie de voorbeelden hierboven. Maar ook die aanmerkelijk afgeslankte nieuwe versie is er nog lang niet door, al zouden de uitgevers van schoolboeken en de directie van Duden (de Duitse Van Dale) dat graag willen.

Want die regionale ministers van cultuur en onderwijs voelen weliswaar wel voor het nieuwe spellingswerkstuk, hun ambtenaren hebben aan de voorbereiding meegewerkt, maar bij hun chefs ligt dat anders. De ministers-presidenten van de deelstaten is niet ontgaan dat grote groepen in de bevolking, veel kiezers dus, intussen nogal opgewonden en argwanend-kritisch tegenover het project staan. Muss, Kuss en Gruss voortaan met tweemaal s aan het eind in plaats van de Duitse Ringel-S (ß), daartegen bestaat weinig bezwaar. En op de voorgestelde modernisering van de interpunctie (vooral: minder komma's) en herziening van het hoofletterreglement (niet meer: Auto fahren maar autofahren als één woord met een kleine beginletter, net als radfahren) is ook niet veel kritiek. Maar die Kauboi en die Schäfin met haar Flär en Scharm mogen er bij veel Duitsers niet in.

De premiers van de zestien Duitse deelstaten hebben de kwestie daarom even uit de handen van hun vakministers getrokken om haar op de politieke weegschaal te leggen. Donderdag en gisteren kwamen zij bijeen voor een speciale vergadering in Lübeck, geboortestad van Heinrich en Thomas Buddenbrooks Mann. Wat besloten die premiers? Zij besloten het voorstellenpakket naar hun vakministers terug te sturen met het verzoek het nog wat verder af te slanken. Dag Kauboi, als het ware.

Zoals het vandaag-de-dag vaker gaat, willen de deelstaatpremiers ook nog met kanselier Helmut Kohl praten voor er, op zijn vroegst volgend jaar, besluiten vallen. En de mening van de bevolking moet in een brede publieke discussie bekender worden, vindt de Beierse premier Edmund Stoiber (CSU), die trouwens nog een aardige strikvraag voor Kohl weet. Want een van de voorstellen van de spellingshervormers is om de 'h' van Heilige Vader klein te gaan schrijven. Stoiber, die nooit benauwd is voor een knipoog naar de kiezers in zijn zwaar rooms-katholieke deelstaat, zal daarover straks graag het oordeel van zijn politieke vrienden elders in Duitsland horen.