Accelereren in stilte, vliegen over het strand

Terschelling is het Mekka voor strandzeilers. Bij Paal 8 zijn deze week de Europese kampioenschappen strandzeilen gehouden. De piloten vlogen met snelheden van 60 tot 120 kilometer per uur over het zand.

WEST AAN ZEE, 28 OKT. Accelereren in stilte. In zes seconden van nul naar zestig kilometer per uur met alleen het ruisen van de wind in je oren. Op twintig centimeter boven het zand over het strand vliegen. “Het is puur de kick van de snelheid”, zegt Jan Elkhuizen.

De 23-jarige Elkhuizen woont op Terschelling. Het eiland, dat is gezegend met een breed, vlak en 25 kilometer lang strand, is het Mekka voor strandzeilers. Elkhuizen is een van de Nederlandse deelnemers aan het EK bij Paal 8, die in het wereldje bekendheid geniet van Denemarken tot Frankrijk. Hij eindigt in de middenmoot. “Ik ben nu nog niet gebrand op winnen”, geeft hij toe. “In de toekomst wil ik wel de top bereiken.”

Deze donderdag komt de wind uit het zuiden. Windkracht vijf met uitschieters naar zes. De strandzeilers zien er uit als zeilers. Ze dragen efficiënte droogpakken en de gezonde kleur op hun gezichten verraadt een overdaad aan buitenlucht. Voor de wedstrijd sleutelen ze aan hun wagens. Afhankelijk van de windsnelheid en de hardheid van het strand rommelen ze aan mast, zeillatten, zeil en bandenspanning. Ze scheppen handen zand in hun kuipje als ballast om het wagentje net iets meer stabiliteit te geven. Ze letten op het tij en schatten in hoeverre de zee zich tijdens de wedstrijd zal terugtrekken. Waar ligt het hardste zand, waar liggen de onbegaanbare slenken?

Er is minder publiek dan Terschelling gewend is voor het snelheidsspektakel. Ook al is er dit keer sprake van een heus Europees kampioenschap met een recordaantal deelnemers van 143, de belangstelling blijft beperkt tot familie, aanhang en strandwandelaars die toevallig op de wedstrijd stuiten.

De pikorde is eenvoudig te herkennen. De Fransen hebben een immense bestelbus op het strand geparkeerd. Een mecanicien legt op een zeil een vooraadje reserve-onderdelen klaar en loopt daar met een hand vol steeksleutels zenuwachtig om heen. Vlak voor de start moet hij inderdaad opdraven met een fietspomp om de bandenspanning wat op te voeren. De andere landen hebben geen materiaalwagens, geen eigen tenten met wapperende vlaggen van de nationale federatie.

De Engelse supportersschare bestaat uit drie dames van middelbare leeftijd. Zij nestelen zich aan de rand van het parkoers op honderd meter van de vloedlijn. Links in het zand zetten ze de thermoskannen, rechts staat een grote tas met reservewielen en voor hen wappert een rood-wit plastic lint in de wind. Driehoeksborden op palen waarschuwen voor zeilwagens. “Kom op, Laura”, roepen ze wanneer hun landgenote de boei rond. Als halverwege de middag de regen begint te vallen, verplaatst het grootste deel van het publiek zich naar de strandtent tegen de duinen. Achter het raam drinken de toeschouwers warme chocolade en volgen ze de races met een verrekijker.

Een wedstrijd duurt 35 minuten. Het is carrousel-rijden van boei naar boei. De zes beste resultaten in zeven wedstrijden bepalen het eindklassement. Strandzeilen gebeurt in vier klassen met ieder een verschillend zeiloppervlak. De kleinste, klasse 5, is het goedkoopst, het meest hanteerbaar en het populairst bij de Nederlandse deelnemers. Met 5,5 vierkante meter zeil zijn snelheden van meer dan 100 kilometer per uur nodig, toch past het wagentje op het dak van een auto. Een nieuwe wagen kost zevenduizend gulden, voor 1.500 gulden is al een tweedehands karretje te krijgen. De piloten liggen op hun rug in een kuipje, dat rust op drie wielen. Met het voorwiel sturen ze. De mast staat voor hun voeten, de grootschoot is bevestigd tussen hun dijen. Een helm en een rem zijn verplicht.

Elkhuizen relativeert het begrip 'topsport'. “Alleen in Frankrijk is strandzeilen een grote sport. Daar is de selectie voor het EK - er mogen per land in iedere klasse negen piloten meedoen - zwaar. In Nederland zijn er in mijn klasse ongeveer vijftien fanatiek met de sport bezig. We zijn ook geen concurrenten, maar collega's. Voor de wedstrijden in Nederland moet je je nog plaatsen, maar een wedstrijd in het buitenland is geen probleem. Daar is al minder belangstelling voor.”

De Fransen zijn jong, van 25 tot 30 jaar. De beste Nederlander in klasse 5 is Ron van de Berg, 45 jaar oud. Een van de Engelse deelnemers is dik over de zeventig. “Het gaat vooral om het goede materiaal en om wedstrijd-ervaring”, licht Elkhuizen toe. “Ervaring is belangrijk om snel beslissingen te kunnen nemen. Kan ik door die slenk of moet ik er om heen? Waar ligt het mulle zand? Maar je kan het lang volhouden. Je doet het meeste met katrollen en blokken. Je hoeft niet, zoals bij catamaran-zeilen, in een trapeze te hangen, wat fysiek veel zwaarder is.” Van den Berg trekt een andere vergelijking: “Surfen doen ze met het mes tussen de tanden. Strandzeilen is kameraadschappelijk. Als er iets kapot gaat, helpen we elkaar met repareren. Het sociale aspect is belangrijk.”

Van den Berg zeilt in een bootje, hij surft, hij zeilt op strand en op ijs. “Voor ieder seizoen wat.” Ook Elkhuizen begon op het water in een Valk. Omdat zijn oma een vakantiehuisje had op Terschelling en een vriend zijn zeilwagen ter beschikking stelde, maakte hij kennis met strandzeilen. Sindsdien is hij verslaafd. Een bijkomstigheid is dat hij werk vond bij de cranberry-fabriek op het eiland en er nu al weer twee jaar permanent woont. “Ik kom uit Drenthe. Daar hebben we wel zand, maar geen strand.”

Terschelling is de mooiste plek ter wereld voor strandzeilen, vinden niet alleen de Nederlanders. Van Paal 3 tot Paal 28, dat is 25 kilometer onafgebroken strand. Zonder de pieren van Vlieland, de kuilen van Bretagne, of de toeristen van Scheveningen. Toch wint er geen Nederlander bij het EK: 'We doen in geen enkele klasse mee om het kampioenschap. Daar zijn we veel te klein voor”, zegt Elkhuizen. “Het moet trouwens ook niet veel populairder worden. Dan krijgen we ruzie met de toeristen”

    • Remmelt Otten