Troost en trauma

Bzzlletin, Nederland & Nederlandsch Indië. Uitg. Bzztôh, 88 blz., Prijs ƒ 12,50.

Begin december wordt in Den Haag met het breed opgezette Festival Indië-Indonesië gevierd dat de voormalige Nederlandse kolonie vijftig jaar onafhankelijk is. De literatuur zal hierbij een belangrijke plaats innemen. Het Haagse tijdschrift Bzzlletin speelt er op in met een nummer 'Nederland & Nederlandsch Indië' onder het motto 'aan vergeven en vergeten gaat weten vooraf', waarvoor Joop van den Berg als gastredacteur optrad. Met hem heeft Bzzlletin duidelijk aan gewicht gewonnen.

Een artikel van August Hans den Boef over Nederlandse fictie over de dekolonisatie ('Van troost tot trauma') staat achterin het nummer; een aantal impressies van Soekarno vult het middendeel (met een meesterlijke van F. Springer); en historica Elsbeth Locher-Scholten opent met een inleidend stuk 'Verwerking en koloniaal trauma'. Bijdragen over rassendiscriminatie en over de Indische Nederlanders ('Het gaat dus goed met ze, dank u') geven het een sociologisch tintje. De inleidster legt de gebeurtenissen van 1945-1949 uit met een aan de psychologie ontleende terminologie, en moet dan natuurlijk vaststellen dat Nederland wel collectief getraumatiseerd is geraakt maar niet als collectief in therapie kan. Er zit niets anders op dan zoveel mogelijk vertellen en onderzoeken.

Den Boef onderzocht ruim zestig Nederlandse verhalen over de dekolonisatie, vooral 'matenverhalen', die hij in drie periodes indeelt. De jaren 1950-1968, 'Voor God en de negotie', kunnen niet op zijn sympathie rekenen, zeker niet de christelijke invalshoek van populaire lectuurauteurs. Harry Mulisch introduceerde volgens Den Boef in 1957 het Indië-trauma in de literatuur, dat na 1985 een overheersend thema zal worden. Het thema dat Den Boef hier nogal vanuit de hoogte behandelt komt op drie decemberavonden in Den Haag aan de orde, met als sprekers Van Dis en Springer, Bloem en Haasse, Buruma en Kousbroek. Op het symposium van het tijdschrift Indische Letteren over de dekolonisatie in de Nederlandse en Indonesische literatuur dat 9 december plaatvindt zal het er zeer waarschijnlijk ook wel liefdevoller aan toe gaan.

    • Margot Engelen