Platte schermen - high tech verandert razendsnel in bulkmarkt

Agressieve investeringen, aanstormende concurrentie van Koreaanse bedrijven en produktieprocessen met hoge opbrengst zorgen voor een vloedgolf Actieve-matrix LCD's. Ook Taiwanese bedrijven staan te popelen om deze platte schermen met hoge kwaliteit video te gaan produceren. Een lucratieve handel in geavanceerde technologie verandert razendsnel in een bulkmarkt.

Jarenlang waren Actieve-matrix LCD's - de Porsches onder de platte beeldschermen - niet aan te slepen. Fabrikanten van notebooks moesten vorig jaar nog grif duizend dollar neertellen voor een videoschermpje ter grootte van een A5-notitieblok. AM-LCD's zijn nog het duurste onderdeel van een schootcomputer. Maar dat verandert snel. Eindelijk is de tijd gekomen waarop AM-LCD's moeten laten zien wat ze waard zijn. Dit jaar overstijgt het aanbod de vraag voor het eerst. David Mentley, marktanalist bij Stanford Resources, becijfert dat er in 1995 een totale fabricagecapaciteit van ruim een miljoen schermen per maand op stoom komt. Zelfs de grootste afzetmarkt, van notebookcomputers, kan volgens Mentley maar een vijfde van de totale fabricagecapaciteit voor 1995 absorberen.

De handel in platte schermen gaat lijken op die van een ander computeronderdeel, de harde schijf. In die markt is de concurrentie moordend, zijn de marges smal en vallen grote klappers alleen te maken door grote sprongen in technologie tegen een redelijke prijs aan te bieden.

De prijs van AM-LCD's is spectaculair aan het dalen. Het laatste jaar dook het gemiddelde platte video-kleurenscherm al van 1000 naar 700 dollar. “De verwachting is dat ze volgend jaar naar 600 à 500 dollar gaan”, zegt Chris Stuve, directeur van Philipsdochter Flat Panel Display Company. FPD heeft een produktiecapaciteit van 40.000 schermen met een diagonaal van 26 centimeter (of equivalenten daarvan) per maand in zijn Eindhovense fabriek. Bij Stuve is weinig paniek te bespeuren. Kalmpjes wijst hij erop dat de prijs van actieve matrix-schermen de komende drie jaar zal dalen naar een niveau van 400 dollar.

Maar volgens Mentley zit de schrik er goed in bij de LCD-handel. “Verkopers lopen het vuur uit hun sloffen om ervoor te zorgen dat hun fabrieken kunnen blijven draaien”, schrijft hij in een recente marktanalyse. Hoewel de notebookmarkt groeit, zijn daar lang niet alle schermen te slijten. Het Japanse Nomura Research Institute becijfert dat er dit jaar 6,6 miljoen LCD-schermen in schootcomputers zullen verdwijnen, oplopend tot 16,6 miljoen in 1998.

Niet alle notebooks hebben zo'n mooi kleuren videoscherm. Volgens het Japanse bedrijf NEC zat er vorig jaar in 40 procent van de notebooks een actieve matrix-LCD en in 40 procent een passieve matrix LCD-kleurenscherm (trager en minder kwaliteit). De rest was passief zwart-wit. Naarmate AM-LCD-schermen goedkoper worden, vervangen ze steeds meer de passieve kleuren LCD's die thans zo'n 300 dollar kosten. Volgens Omid Milani, product marketing manager voor AM-LCD's bij NEC, is de markt inmiddels gelijk verdeeld tussen actieve en passieve kleuren-LCD's. Milani: “Eind '96 zal 70 procent van de notebooks een AM-LCD hebben.”

Niemand weet in welke produkten al die goedkopere platte videoschermen verder nog zullen verdwijnen. Milani wuift paniekverhalen over overcapaciteit weg. In een vakblad zegt hij: “Zonder overdrijven, ik hoor elke dag wel van een nieuwe toepassing.” Mentley van Stanford Resources is aanmerkelijk somberder. ”Het kan zijn dat er binnenkort nieuwe, onvoorziene applicaties voor kleuren AM-LCD's bijkomen, maar ik denk eerder dat er binnen enkele jaren minder leveranciers zullen zijn.”

Want de huidige prijsval is nog maar een voorbode. Volgens Mentley komen er in 1996 zelfs 20 miljoen AM-LCD schermen op de markt. Vooral de Japanse fabrikanten blijven zonder aarzelen investeren. Net als in 1994 steken de grote drie, Sharp, NEC en Toshiba, dit jaar samen 1,4 miljard dollar in nieuwe fabrieken. Ze zitten er riant bij en kunnen uit hun zeer lucratieve LCD-opbrengsten putten. Gezamenlijk produceert deze top-drie dit jaar voor een waarde van ruim 6 miljard dollar aan schermen met vloeibare kristallen.

Actieve matrix LCD's beslaan 40 procent van de totale LCD-markt die 10 miljard dollar groot is - ook de displays op digitale horloges en calculators rekent men ertoe. Japanse firma's hebben daarvan 95 procent in handen. Die krachtige basis werd enkele decennia geleden gelegd. Hoewel Paul Weimer van het Amerikaanse bedrijf RCA de LCD-technologie in 1962 ontdekte, zagen bedrijven in de VS en Europa de mogelijkheden van vloeibare kristallen lange tijd niet. Huidige marktleider Sharp pakte de techniek in 1970 op en bracht in 1973 de eerste calculator met een zwart-wit LCD op de markt. Dit jaar zet Sharp naar verwachting 3,5 miljard dollar om in LCD's.

FPD, een joint-venture van SGS Thomson, Sagem en Merck waarin Philips een belang heeft van 70 procent, is het enige westerse bedrijf dat een serieus partijtje meeblaast met het uitdijende Aziatische orkest. In de VS is geen noemenswaardige capaciteit. Midden volgend wil FPD de produktie van actieve-matrix LCD's opvoeren tot 75.000 schermen per maand.

Stuve zit er in zijn Eindhovense directiekamer tamelijk rustig bij voor iemand wiens handel dreigt te worden vermorzeld door het Aziatische geweld. Maar net als Milani van NEC vindt Stuve de onrust sterk overdreven. “Grofweg verdubbelt de capaciteit dit jaar”, aldus Stuve. “Dat is inderdaad een enorme sprong. Maar van overproduktie is voornamelijk in 1996 sprake. De vraag loopt vrij stabiel op, met 20 tot 25 procent per jaar.” In de huidige situatie heeft FPD een tijdelijk voordeel. “De meeste LCD's worden in yen-gebieden gefabriceerd. Dat is hartstikke mooi voor mij.”

De dochter van 's werelds grootste producent van beeldbuizen heeft ambitieuze plannen. FPD heeft zich ten doel gesteld om rond de eeuwwisseling 8 procent van de markt voor LCD's te bezitten. Stuve zegt dat dit nog steeds op schema ligt. ''Er wordt gekeken naar produktie-uitbreiding, het Verre Oosten ligt het meest voor de hand.'' FPD kan vergeleken worden met een Frans restaurant in Siberië. In Europa is nauwelijks een infrastructuur voor de bevoorrading van hun LCD-keuken. Restaurateur Stuve koos er vorig jaar niet voor niets voor om een gedeelte van de kleurenfilters voor de LCD-schermen in de Eindhovense fabriek te maken om niet geheel afhankelijk te zijn van Japanse leveranciers.

High tech, high risk en high cost, omschreef Wall Street Journal de LCD-markt. FPD is niet de enige die de uitdaging aangaat. Het Koreaanse industieconglomeraat Samsung is er dit jaar in geslaagd om massaproduktie in AM-LCD's op te starten. De snelheid waarmee dat gebeurde, heeft binnen de industrie alom bewondering gewekt. Nu al produceert Samsung 30.000 schermen per maand. Vóór het eind van dit jaar komen daar naar verwachting 50.000 schermen per maand bij. Samsung wil de komende jaren 1,2 miljard dollar investeren in AM-LCD produktie. Het heeft als doel om in 2000 een half miljoen (26 centimeter) schermen per maand te maken. “Samsung ligt achter ons”, zei Stuve vorig jaar tijdens een persbijeenkomst in december. Amper een jaar later kan hij dat niet herhalen.

Ook de andere Koreaanse industriegroepen stampen met grote voortvarendheid fabrieken uit de grond. Volgens de Japanse krant The Nikkei Weekly zal LG Electronics (voorheen Goldstar) nog voor de winter met platte schermen op de markt komen. Het Koreaanse bedrijf heeft nu al een vette order op zak van Apple Computer voor de levering van 250 miljoen dollar aan AM-LCD-schermen. Niemand twijfelt eraan dat de Koreaanse chaebols in staat zijn een groot deel van de markt in te pikken.

De geschiedenis lijkt zich te gaan herhalen. Begin jaren negentig versloeg Samsung Japanse reuzen als NEC, Hitachi en Toshiba op hun specialiteit, de Dram-geheugenchip. In 1992 groeide de industriegroep zelfs uit tot 's werelds grootste fabrikant van Drams. Gezamenlijk bezet het bedrijf met LG Electonics en Hyundai thans 30 procent van de Dram-markt.

Net zoals toentertijd in de handel voor geheugenchips, duiken nu al de eerste berichten op van agressieve Koreaanse verkooptechnieken. Volgens The Nikkei Weekly bieden Koreaanse bedrijven al 10,4-inch (26 cm) LCD-schermen aan in Japan voor 515 dollar per stuk. Dat is 150 tot 300 dollar goedkoper dan de prijs die Japanse producenten vragen aan grote afnemers.

Ook de Taiwanezen zullen zich bij de Koreaanse hordes voegen. Onlangs verklaarde het Market Intelligence Center in Taipei, dat Taiwan 's werelds grootste notebookproducent is geworden. Een week later zei een consortium onder leiding van PC-fabrikant Acer binnen twee jaar met LCD-produktie voor notebooks te willen starten om de afhankelijkheid van de Japanners en Koreanen te verlichten. Ook zij zullen hun voornemens waar maken. Taiwanese bedrijven hebben de laatste jaren laten zien dat ze geavanceerde produktietechnologie de baas kunnen.

Niet bekend

“Platte schermen worden dus een bulkprodukt en dat zal heerlijk lage prijzen geven”, schrijft redacteur Jeremy Young van Electronic Buyers' News. “Veel platte schermen hebben echter unieke eigenschappen. Ze bepalen het aanzien van produkten in de consumentenelektronica-, computer- en communicatiemarkt.” FPD-directeur Stuve is het daar van harte mee eens. Ook Philips' motivatie om LCD's te gaan produceren is vooral ingegeven om de beschikking te hebben over een sleuteltechnologie. Stuve: “Een display bepaalt in hoge mate het aanzien van een apparaat, of het nu een tv is of een laptopcomputer.”

Een andere vraag is wanneer platte schermen gaan doordringen in televisies en bureaucomputers. De bekende beeldbuis is weliswaar log en groot, maar hij combineert een uitstekende kwaliteit met een lage prijs. Grote platte televisies zullen waarschijnlijk nog jaren op zich laten wachten. Ook andere platte scherm-technologieën zijn voorlopig nog duur en bovendien van mindere kwaliteit dan LCD's. FDP-directeur Stuve is sceptisch over de snelle komst 'schilderij-tv die de huisarchitectuur zal veranderen'. Stuve: “De huidige beeldbuis is wel volumineus, maar in een kamerhoek staat hij toch keurig verdekt opgesteld.”

    • Rene Raaijmakers