Jeltsin 'maakt het goed', maar uitstel top Bosnië

MOSKOU, 27 OKT. De Russische president, Boris Jeltsin, maakt het goed. Dat hebben medewerkers vanmorgen gezegd nadat hij gisteren voor de tweede keer sinds juli met acute hartproblemen werd opgenomen in het ziekenhuis.

Toch zal Jeltsin nog een maand onder supervisie van zijn artsen blijven en is zowel zijn China-reis van volgende maand als de Bosnië-top van volgende week, met de presidenten van Kroatië, Bosnië en Servië, afgelast. Volgens premier Tsjernomyrdin moet Jeltsin waarschijnlijk een week in het ziekenhuis blijven. De premier zei vanochtend dat er “geen reden tot bezorgdheid” over de president bestaat. Jeltsins persoonlijke woordvoerder, Sergej Medvedev, zei dat de 64-jarige president “in het ziekenhuis een rustige nacht heeft doorgebracht en vanmorgen zoals altijd vroeg is opgestaan”.

Jeltsin werd gistermiddag per helikopter naar het Kremlin-ziekenhuis gevlogen nadat hij opnieuw last had gekregen van zijn hart. Net als in juli zou het gaan om ischemie, een verminderde bloedtoevoer naar het hart. Medewerkers brachten de problemen in verband met vermoeidheid na de recente bezoeken aan Parijs en New York.

Het Kremlin liet zich aanvankelijk dubbelzinnig uit over de ernst van de situatie. “De toestand van de president geeft geen aanleiding tot groot optimisme”, zei gisteravond Viktor Iljoesjin, vriend en een zeer naaste medewerker van Jeltsin. “Het is onwaarschijnlijk dat hij binnenkort weer aan het werk kan.” Een bezoek aan China, volgende maand, werd afgelast. Dat geldt ook voor de voor dinsdag geplande bijeenkomst in Moskou met de leiders van Kroatië, Bosnië en Servië.

Een officiële woordvoerder van het Kremlin, Igor Ignatjev, onderstreepte echter dat er geen aanleiding was om de presidentiële bevoegdheden tijdelijk over te dragen aan premier Viktor Tsjernomyrdin, zoals de grondwet voorschrijft als de president 'in verband met zijn gezondheid langdurig niet in staat is zijn taken uit te voeren'. “Er is geen sprake van het vervangen van Jeltsin. Zijn humeur is goed. Er is tot dusver geen aanwijzing dat hij zijn taken niet kan uitvoeren.”

De gezondheidsproblemen van Jeltsin komen op een kritiek moment voor de hervormingen die de afgelopen vier jaar onder zijn leiding zijn doorgevoerd. Half december worden er parlementsverkiezingen gehouden. In de opiniepeilingen staat de communistische partij bovenaan, een partij die de Sovjet-Unie in ere wil herstellen, de verkoop van staatsbedrijven wil terugdraaien en prijscontrole wil herinvoeren.

Pagina 5: Jeltsins gezondheid is al jaren zwak

Voor juni volgend jaar staan presidentsverkiezingen op de agenda, en volgens de peilingen is de populairste kandidaat op dit moment Aleksandr Lebed, een generaal die pleit voor de invoering van een autoritair bewind.

Hoewel Jeltsin steeds heeft geweigerd te zeggen of hijzelf opnieuw kandidaat is voor het presidentschap, heeft hij zich de afgelopen weken vastberaden getoond zijn beleid te verdedigen. Vorige week riep hij tijdens een persbijeenkomst op tot een 'campagne' om te voorkomen dat de communisten de verkiezingen zouden winnen. De president zinspeelde zelfs op “het beëindigen van de registratie van zulke kandidaten”. Over generaal Lebed waarschuwde hij: “Lebed wil te graag vechten. We hebben de afgelopen jaren al genoeg strijd gehad.”

De gezondheid van Boris Jeltsin is al aanleiding voor twijfels en opwinding zolang hij president is, en zelfs al langer. De problemen betreffen zijn rug, zijn hart, een hoge bloeddruk en zijn drinkgewoonten. In november 1987, tijdens zijn machtsstrijd met Michail Gorbatsjov, werd hij in het ziekenhuis opgenomen met uitputtingsverschijnselen. Na de door zijn toedoen mislukte machtsgreep van augustus 1991 verdween hij twee weken om te herstellen van wat zijn assistenten noemden 'geringe hartproblemen'. In maart 1993 sprak hij het parlement zo onsamenhangend toe dat de oppositie opriep tot een medisch onderzoek. In augustus 1994 verraste hij de Duitse bondskanselier Kohl en miljoenen televisiekijkers door bij een ceremonie ter gelegenheid van de terugtrekking van de Russische troepen uit de voormalige DDR luidkeels mee te zingen met een kinderkoor. Een maand later liet hij de Ierse premier Reynolds onderaan de vliegtuigtrap in Dublin tevergeefs wachtten op zijn hoge Russische gast. “Verslapen”, verklaarde Jeltsin later.

In december vorig jaar, toen op zijn bevel Russische troepen de opstandige deelrepubliek Tsjetsjenië binnentrokken, verbleef Jeltsin tien dagen in het ziekenhuis voor een operatie aan zijn neus. In februari van dit jaar, tijdens een topbijeenkomst met de leiders van voormalige Sovjet-republieken in Almaty, wankelde Jeltsin de vergaderzaal binnen en liet hij verstek gaan bij de afsluitende persconferentie. In april verlengde hij zonder verklaring zijn vakantie met een week en in juli werd hij met hartproblemen in het ziekenhuis opgenomen, dezelfde verschijnselen als nu.

Zijn politieke tegenstanders hebben de gezondheidsproblemen en met name het alcoholgebruik herhaaldelijk tegen Jeltsin gebruikt. De communistische leider Gennadi Zjoeganov bijvoorbeeld vroeg zich eerder deze maand hardop af “waarom een buschauffeur wel nuchter moet zijn als hij zijn werk doet en een president niet”. Dat heeft Jeltsin en zijn medewerkers ertoe gebracht de vitaliteit van de president te onderstrepen. “Ik neem elke dag een koude douche, ik verkeer in uitstekende vorm”, zei Jeltsin bijvoorbeeld op de televisie in februari 1992. Vorige week daagde hij de Franse president Chirac uit voor een tenniswedstrijd. “Dan kunnen we zien wie de gezondste is.”

Tot nu toe heeft de president zich elke keer kunnen herstellen, al loopt hij vaak stijfjes en ziet zijn gezicht er opgeblazen uit - mogelijk een gevolg van medicijngebruik. Enkele weken na zijn opmerkelijk aanwezigheid in Berlijn en de even opmerkelijke afwezigheid in Dublin vorig najaar voerde hij de meest radicale regeringswijziging door sinds zijn aantreden. Na zijn hartproblemen deze zomer gaf hij in september een persconferentie in het Kremlin waarin hij scherper dan ooit de mogelijke uitbreiding van de NAVO kritiseerde en tegelijkertijd grapjes maakte die de aanwezigen tot applaus brachten.

Ook deze keer zijn de hartproblemen van de president volgens zijn medewerkers niet levensbedreigend. Volgens sommige politieke analisten bedreigen zij echter wel zijn kansen om over een half jaar de verkiezingsstrijd te winnen van Aleksandr Lebed, Vladimir Zjirinovski en de communisten. Andrej Piontkovski, hoofd van het Centrum voor Strategische Studies in Moskou, zei vanmorgen dat Jeltsin meer dan ooit voor de volgende keuze staat: “Ofwel hij toont zich een staatsman, doet wat goed is voor Rusland en kroont Tsjernomyrdin tot zijn opvolger. Ofwel hij blijft zijn persoonlijke ambities najagen en Tsjernomyrdin als kandidaat ondermijnen. Dan stort hij Rusland in de chaos.”