'Vrede bespoedigt de berechting van oorlogsmisdagers'

DEN HAAG, 26 OKT. Richard Goldstone heeft “maar een half uur” en wil “geen woord” wijden aan het Tadic-proces, de eerste grote rechtszaak voor het VN-tribunaal voor oorlogsmisdaden in voormalig Joegoslavië. Maandag nog zou dat proces 'over een paar weken' beginnen, dinsdagochtend werd het tot zeker volgend jaar uitgesteld. Een datum zal waarschijnlijk pas in januari worden vastgesteld.

Goldstone - de aanklager van het tribunaal - wil na enig aandringen wel toegeven dat hij teleurgesteld is. “Wij waren er klaar voor, het proces is uitgesteld op verzoek van de verdachte”, zegt hij korzelig. Niettemin heeft hij begrip voor de verdediging, die zegt onvoldoende medewerking te krijgen van politie en militairen in zowel Bosnië als Servië om informatie te vergaren en getuigen naar Den Haag te laten komen. Ook de klacht van de Nederlandse advocaat Mr.M. Wladimiroff dat de 200 dollar per dag die hij van de VN krijgt om Tadic te verdedigen volstrekt ontoereikend zijn, acht hij gegrond. “Maar dat kan snel worden opgelost. Er is een budget voor de verdediging van 800.000 dollar. Dat lijkt me voldoende. Sommige aspecten aan dit tribunaal zijn niet onderhandelbaar en een van die zaken lijkt mij het beschikbaar stellen van voldoende middelen. Wat dat betreft kunnen we ons gelukkig prijzen, want als nagenoeg enig VN-onderdeel hoeven wij niet te snoeien op onze begroting voor volgend jaar, zo is onlangs besloten.”

Dat door het onverwachte uitstel het voortbestaan van het tribunaal in gevaar kan komen, bestrijdt hij fel. Het risico dat bij de komende vredesbesprekingen tussen de vechtende partijen in Bosnië de aanklachten van het tribunaal onderdeel van het onderhandelingsproces worden, wuift hij weg. “Ik zie het verband niet tussen vredesbesprekingen en dit tribunaal. Dit is geen politiek instrument, dus zie ik niet hoe het in het verlengde van vredesonderhandelingen kan liggen. De Amerikaanse president heeft onlangs nog verkondigd dat verdachten van oorlogsmisdaden in Joegoslavië terecht zullen moeten staan. Dat lijkt mij een duidelijke uitspraak. Wij doen gewoon ons werk. Binnenkort komen er nieuwe aanklachten.” Dat blijven wel 'grote zaken', zegt Goldstone, waarbij verdachten zich aan meerdere strafbare feiten schuldig hebben gemaakt of leiding gaven aan misdaden. 'Kleine zaken', waarbij verdachten zich aan een 'enkel feit' schuldig hebben gemaakt, moeten volgens Goldstone door afzonderlijke landen 'nationaal' worden berecht.

Goldstone erkent dat een tribunaal dat niet tot veroordelingen komt zijn naam niet waard is. Het grote probleem voor het VN-tribunaal, is dat de meeste aangeklaagden zich schuilhouden in met name Servië. In de speciale cellen die voor het tribunaal beschikbaar zijn in de Scheveningse strafgevangenis, zit tot nog toe alleen de Bosnische-Serviër Tadic, die beschuldigd is van marteling en moord in het gevangenenkamp Omarska. Maar enige tijd geleden werd duidelijk dat een van aangeklaagden op dit moment gevangen wordt gehouden in een gevangenis in Mostar, dat in handen is van Kroaten en moslims. Het tribunaal is druk doende hem zo snel mogelijk naar Nederland te krijgen. Volgens Goldstone zullen ook vaker getuigenverhoren worden gehouden om aanklachten 'bevestigd' te krijgen. De rechters van het tribunaal kunnen daarna een internationaal arrestatiebevel uitvaardigen. Dat verhoogt de pakkans, omdat VN-lidstaten verplicht zijn gehoor te geven aan zo'n arrestatiebevel. Begin oktober werd op basis van een openbaar getuigenverhoor een arrestatiebevel uitgevaardigd voor de Bosnische-Serviër Dragan Nikolic, die een aantal moorden ten laste is gelegd. Een openbaar getuigenverhoor tegen de Bosnisch-Servische leider Radovan Karadzic - een van de in totaal 43 verdachten - acht Goldstone “mogelijk”.

“Tot nog toe hebben wij op klein-Joegoslavië na van geen enkel land tegengewerking ondervonden”, zegt Goldstone. “Evenmin zijn wij onder druk gezet om bepaalde personen uit te sluiten van vervolging. Wij gaan stug door, ook als er vrede is bereikt. Vrede zal de berechting van de verdachten alleen maar bespoedigen. Zoals ook de verdediging van Tadic heeft ondervonden, is het buitengewoon moeilijk een oorlogstribunaal van de grond te krijgen terwijl het conflict nog in volle gang is. Straks wordt ons werk alleen maar gemakkelijker.”