Tautatis grillig gevormde en draaiende planetoïde

Af en toe snelt een planetoïde van enkele kilometers diameter op relatief korte afstand langs de aarde. In een gewone telescoop is van zo'n aardscheerder weinig méér te zien dan een lichtstip, maar met behulp van radarwaarnemingen kunnen beelden van zo'n rotsblok worden samengesteld. Deze techniek is in de afgelopen jaren door vooral Amerikanen steeds verder ontwikkeld, met als resultaat dat nu op langskomende planetoïden details kunnen worden gezien die honderd maal kleiner zijn dan zo'n vijf jaar geleden. Het voorlopige klapstuk van deze techniek, Tautatis, werd onlangs gepresenteerd.

Tautatis is een kleine planetoïde die op 8 december 1992 op een afstand van 3,6 miljoen km langs de aarde kwam. Rond die tijd werden op 18 dagen met behulp van de grote radiotelescopen te Goldstone en op Puerto Rico krachtige radargolven naar het rotsblok gezonden, waarvan na enige tijd de zwakke echo's werden opgevangen. Uit de sterkte en frequentieverandering van deze echo's hebben astronomen - na een omvangrijke hoeveelheid pas- en meetwerk - de vorm, afmetingen en rotatie-eigenschappen van Tautatis kunnen afleiden.

Tautatis is een 4,60 km lang rotsblok, van maximaal 2,40 km breed en 1,92 km dik. Op het oppervlak komen talrijke kraters voor met diameters tussen ongeveer 100 en 600 meter en ook enkele 'ruggen'. De mate van bekratering blijkt niet veel te verschillen met die van Gaspra en Ida: twee (veel grotere) planetoïden die in 1991 en 1993 van heel dichtbij werden gefotografeerd door de Amerikaanse Jupiter-verkenner Galileo. Verder is Tautatis op een bepaald punt langs zijn lengte-as 500 meter 'ingesnoerd', waardoor het soms lijkt of het langgerekte rotsblok uit twee delen bestaat (Science 270, p. 80 en 84).

De grillige vorm van de planetoïde wijst op een gewelddadige jeugd. Mogelijk is Tautatis ooit afgeslagen van een groter object, of is het na zijn ontstaan door een botsing met een of meerdere andere objecten ingrijpend vervormd. Aan dit gewelddadige verleden heeft de planetoïde ook zijn opmerkelijke rotatie te danken. Tautatis draait in 5,41 dagen om zijn lengte-as, maar die as zelf maakt in 7,35 dagen een soort kegelbeweging. Met behulp van door een computer gesimuleerde botsingen proberen onderzoekers nu meer over de herkomst van de grillige topografie en rotatie-eigenschappen van Tautatis te weten te komen.