Linkse Uruguayaan Eduardo Galeano in Rotterdam; 'Ontdekking van Amerika scheidde de mens van de natuur'

De Uruguayaanse schrijver Eduardo Galeano, in Rotterdam voor het Zuidamerikaans festival, werd befaamd door een geschiedenis van Latijns Amerika die hij schreef vanuit het gezichtspunt van indianen. “Ik heb altijd geschreven over de rechten van de mens”.

De schrijver en vooraanstaande linkse intellectueel Eduardo Galeano (1940, Montevideo), die een paar dagen in Rotterdam is voor het Latijns Amerika-festival, kan erop bogen een deel van de geschiedenis te hebben herschreven. Hij verwierf faam met De aderlating van een continent (1971), een economische geschiedenis van Latijns Amerika vanuit het gezichtspunt van de overwonnenen: de oorspronkelijke indiaanse bevolking. Zijn latere trilogie Kroniek van het vuur is een nog veel panoramischer schildering van het Latijns Amerika, gebaseerd op indiaanse mythen, wetenschappelijke artikelen, originele documenten, kranten en romans van Latijns-Amerikaanse schrijvers die allemaal dezelfde status hebben als bron. In Galeano's laatstverschenen boek, Dolende woorden (1995), zijn drie bronnen overgebleven: de mythe, de mondelinge overlevering en het oog van de schrijver. Het is een collectie sprookjesachtige vertellingen en impressies, geïllustreerd met houtsneden van José Francisco Borges.

Een Nederlandse journalist heeft De aderlating van een continent een tijdsdocument genoemd, dat na de val van het communisme is achterhaald door de feiten.

Galeano reageert geërgerd. “Wie is dat? Dat is onzin. Dat boek heeft niets te maken met Berlijn of met Oosteuropese landen. Het is niet marxistisch-leninistisch, het is niet geschreven vanuit een bepaalde ideologie. Het verschaft informatie, gegevens, cijfers, en die staan nog steeds recht overeind.”

Maar wat prefereert u nu, een vrije markteconomie of een planeconomie?

Dat moet je niet aan mij vragen maar aan een econoom. Ik geef geen oplossingen. De eerste stap op weg naar verandering is bewustmaking. Dat zie ik als mijn taak, verder niets. Ik wil er alleen nog dit over zeggen. Overal is de leus nu: privatiseren. Maar voor je kunt privatiseren zul je eerst de staat moeten deprivatiseren. Latijns-Amerikaanse landen zijn het eigendom van een kleine elite.

Veel mensen zijn van mening dat het grote delen van Latijns Amerika economisch voor de wind gaat.

Ze bedoelen zeker dat de rijken rijker worden en de armen armer. Sinds de verschijning van Aderlating in 1971 is de situatie verslechterd. Het blijkt uit cijfers van IMF, VN, Wereldbank: De inkomenskloof tussen de armste 20 procent en de rijkste 20 procent is de laatste dertig jaar twee keer zo breed geworden.

In uw laatste boek ontbreekt de politiek geheel.

Nee hoor, Dolende woorden is een zeer politiek werk. Ik heb altijd geschreven over de rechten van de mens. Dolende woorden gaat over het recht om te dromen. Dat recht is niet opgenomen in de verklaring van de rechten van de mens van de Verenigde Naties, maar het is het meest fundamentele recht. Dromen voeden de hoop.

Toch verschilt Dolende woorden duidelijk van uw eerdere werk.

Kijk, er zijn twee werkelijkheden, die van de dag en die van de nacht. Tot nu toe schreef ik vooral de verhalen van de dag. Dolende woorden bevat de verhalen van de nacht: sprookjes, mythen, pure fantasie. Zoals ik al schreef in het eerste deel van Kroniek van het Vuur: Mythen zijn de sleutel tot het Latijns Amerika van voor 1492.

Een persbureau dat uw journalistieke werk verspreidt, duidt u aan als 'milieuspecialist'. Sinds wanneer bent u dat?

Dat is een misvatting, een woordverwarring. Ik ben specialist in niets. Ik heb een verschrikkelijke hekel aan kennis die in hokjes is verdeeld. Specialisten kunnen heel gevaarlijk zijn als ze beslissingen moeten nemen die iedereen raken.

Maar wanneer bent u uw aandacht gaan richten op het milieu?

Ik heb eigenlijk altijd geschreven over de banden tussen mens en grond. Het rampzaligste gevolg van 1492 was de scheiding tussen mens en natuur. De afgelopen eeuwen heeft de mens de cultuur eerst willen overwinnen, beheersen. Nu is de tendens haar te beschermen, verzorgen. Maar in beide gevallen staat de mens erbuiten, is er niet in geïntegreerd.

Uit uw artikelen blijkt dat u zich ergert aan de 'groene retoriek'.

Opeens zijn we allemaal groen. Zelfs de Wereldbank is groen, terwijl die nog altijd 'ontwikkeling' verwart met 'groei'. Regelmatig worden in naam van het milieubelang milieumisdaden gepleegd. Kom, we gaan bomen planten, zeggen ze dan. Voor de export. Maar dat soort teelt, bijvoorbeeld die van pijnbomen in Chili, doet de grond uitdrogen. Rechte rijen bomen, eindeloos lang. In zulke bossen zingen geen vogels.

    • Joke Mat