Israel scoort in high tech-sector

JERUZALEM, 25 OKT. “Philips komt er aan”, zei de Israelische minister van handel en industrie, Micha Harish. deze week tijdens een persconferentie in Jeruzalem. Hoewel hij Nederland rangschikte als een van Israels meest bevriende landen, maakte de Arabische boycot volgens hem ook dit grote internationale Nederlandse bedrijf kopschuw om zich in Israel te vestigen.

Een woordvoerder van de minister verduidelijkte later dat Philips een vestiging in onderzoek heeft. Nu als bijprodukt van het Israelisch-Arabisch-Palestijns vredesproces die boycot snel in betekenis afneemt, is de situatie grondig in Israels voordeel aan het veranderen. Vooraanstaande internationale bedrijven, die Israel voor de bescherming van hun belangen in de Arabische wereld schuwden, zoeken nu met een wijde blik op het Midden-Oosten naar economische aangrijpingspunten in de joodse staat. De lijst van onder andere grote Amerikaanse, Japanse en Duitse industriële ondernemingen die zich in Israel vestigen en er ook investeren, wordt dagelijks langer. De laatste op de lijst, waarop ook Unilever staat, is de Amerikaanse computerreus Intel die in Kyrat Gat 1,6 miljard dollar investeert in een chips-fabriek. Het is de grootste buitenlandse investering uit Israels geschiedenis. Volkswagen steekt 300 miljoen dollar in Israels Chemische Dode Zee industrieën voor de bouw van een fabriek die magnesium distilleert uit de Dode Zee.

Het nieuwe vredesklimaat in het Midden-Oosten trekt niet alleen grote buitenlandse ondernemingen en investeerders aan maar het heeft ook belangrijke markten geopend in Azië ( India, China, Indonesië), die voor de Israelische export om politieke redenen waren gesloten of heimelijk op een kier stonden. Vorig jaar steeg de Israelische export naar Azië tot 2,4 miljard dollar, 25 procent meer dan in 1993 en de verwachtingen voor dit jaar zijn nog rooskleuriger.

Ten gevolge van de Russische massa-immigratie van meer 600.000 mensen in de afgelopen vijf jaar zijn veel goed opgeleide mensen op de arbeidsmarkt gekomen. Dit wordt gezien als een van de belangrijkste oorzaken van de snelle groei van de Israelische economie. Bijna zeventig procent van de immigranten uit de vroegere Sovjet-Unie, in de leeftijd van 19 tot 65 jaar, heeft een technische opleiding. Per hoofd van de bevolking heeft Israel nu meer ingenieurs dan welk land ter wereld ook. De spectaculaire groei van de high-tech export tot meer dan 50 procent van de industriële uitvoer ter waarde van 11,4 miljard dollar in 1994 kan worden toegeschreven aan de integratie van deze uit de vroegere Sovjet-Unie neergestreken “rijkdom”.

De expansie van de high-tech sector, met zijn hoge toegevoegde waarde, gaat zo hard dat Israelische ondernemers schatten dat tot het jaar 2000 tegen de 12.000 hoog opgeleide arbeidskrachten, zoals ingenieurs en computerdeskundigen, nodig zijn om aan de vraag te kunnen voldoen. Omdat zich nu al een tekort aan gekwalificeerd personeel voordoet, zullen Israelische ondernemers volgend jaar in New York zelfs een arbeidsbeurs houden om personeel voor de high-tech ondernemingen met Amerikaanse salarissen aan te trekken.

Pagina: Rabin wil indruk van dominantie vermijden

Volgens het bureau van de statistiek zal de Israelische economie dit jaar met 6,8 procent groeien, hetgeen de snelle daling van de werkloosheid tot 6,5 procent van 7,8 procent vorig jaar mogelijk heeft gemaakt. De schaduwzijde van deze snelle economische expansie is het oplopend tekort op de handelsbalans, tot 10 miljard dollar eind dit jaar, een flinke overschrijding van het geplande begrotingstekort, en de opname van spaargelden door met hun hun geld smijtende Israeliers.

Deze ontwikkelingen liggen als een tijdbom onder krampachtige pogingen van de bank van Israel om de inflatie dit jaar onder de tien procent te houden. Deze week werd voor de tweede maal in korte tijd de rente tot grote woede van de industriëlen met een half procent tot 14,2 procent opgevoerd. Met steun van het ministerie van financiën eisen de industriëlen ter stimulering van de export verlaging van de rente en devaluatie van de overgewaardeerde shekel met vijf procent.

De Arabieren zien deze zwakke plekken van de Israelische economie niet, maar constateren wel dat tot dusverre de “vruchten van de vrede” vrijwel uitsluitend in de schoot van Israel vallen. Niet alleen in Syrische maar ook Egyptische en Jordaanse zakenlieden en kranten waarschuwen voor de “gevaren die schuilen in Israels economisch imperialisme” in het Midden-Oosten. Deze psychologische factor werd in Israel volledig over het hoofd gezien, toen vierhonderd Israelische zakenlieden vorig jaar in Casablanca dronken van de vrede en erkenning neerstreken voor het bijwonen van de eerste grote economische conferentie voor het Midden-Oosten en noord-Afrika.

De Arabieren hebben aan dat Israelische spektakel in Casablanca een bittere smaak overgehouden. In een vraaggesprek met de Jerusalem Post eind vorige maand zei premier Yitschak Rabin dat het niet in Israels bedoeling ligt het “nieuwe Midden-Oosten” in economisch opzicht te domineren. “Het tegengestelde is het geval. Onze afzetgebieden liggen niet in de Arabische wereld. Door regionale samenwerking kunnen we echter wel veel voor de Arabische landen en volken bereiken”.

Dat is vanuit de Israelische optiek bekeken de betekennis van de eind deze maand in de Jordaanse hoofdstad Amman te houden vervolg-economische conferentie van Casablanca, waaraan zeventig landen en een grote Palestijnse delegatie zullen deelnemen. Twaalf Nederlandse ondernemingen waaronder Philips, Stork, MeesPierson, NS, Boskalis en ABN-AMRO zullen in Amman hun kansen met andere internationals meten voor een aandeel in de ontwikkelingsprojecten die in Amman aan op tafel komen.

De psychologische les van Casablanca is in Jeruzalem inmiddels geleerd en slechts honderd geselecteerde Israelische zakenlieden zullen zich in Amman onder de menigte zakenmensen mengen. De Israelische delegatie heeft een prachtig uitgevoerd projecten-boek in haar bagage. Maar liefst 218 projecten voor regionale ontwikkeling in de vredescirkel Egypte, Jordanie, de Palestijnse nationale autoriteit en Israel (Syrië en Libanon kunnen er zich bij scharen) zitten in dit grandiose Israelische pakket.

Op papier zou de uitvoering van al deze plannen, 25 miljard dollar kosten. Dollars die uit internationale financieringsfondsen moeten komen omdat de desbetreffende landen zo'n last niet kunnen dragen, ook niet als het gaat om bijvoorbeeld het graven van een kanaal voor 4,2 miljard dollar van de Dode Zee naar de Rode Zee of een moderne weg van Port Said naar Libanon langs de kust van de Middellandse Zee. Ook stelt Israel 18 projecten voor o.a. het op elkaar aansluiten van de electriciteitsnetten van Egypte, Jordanië en Israel en het aanleggen van pijpleidingen voor het transporteren naar Israel van gas uit Egypte, Saoedie-Arabië en Qatar.

In de schaduw van de grote conferentie in Amman organiseerde de Europese Unie deze week in Jeruzalem in samenwerking met Israel het derde Med Partenariat zakencongres voor kleine en middelgrote bedrijven, waaraan tegen de tweeduizend zakenlieden deelnamen. Ook hier mengden zich in de lange gangen in het Congres-gebouw in Jeruzalem zakenlieden uit Egypte en Marokko met Israeliers en Palestijnen die met zeventig deelnemers na Frankrijk de op een na grootste delegatie vormden. Vertegenwoordigers van 25 Nederlandse firma's kwamen naar Jeruzalem om na te gaan of er met 296 Israelische bedrijven of met ondernemeningen uit andere landen “joint ventures” konden worden opgezet of zaken konden worden gedaan.

Med Partenariat wordt in Brussel gezien als een schakel tot het opzetten in het jaar 2010 van een vrijhandelszone tussen de Europese Unie en de landen in het Midden-Oosten die aan de Middellandse zee grenzen. In februari 1996 zal door de EU verder op het vredesmomentum in het Midden-Oosten worden voortgeborduurd en zal in samenwerking met de Palestijnen in Bethlehem een Med Partenariat worden gehouden.

In groter verband vindt op initiatief van de Europese Unie over een maand de conferentie van Barcelona plaats, waar alle partners van de EU in het Middellandse zee gebied zich zullen beraden over gemeenschappelijke projecten en plannen voor de komende vier jaar. De Europese Unie heeft volgens Christos Papoutsis, de commissaris voor o.a. handel van de EU tot het jaar 2000 de beschikking over een fonds van 4,7 miljard ECU waaruit schenkingen voor ontwikkelingsprojecten kunnen worden gedaan om tot een echt partnerschap tussen de EU en de Middellandse Zee landen te komen. Het is één van de pijlers waarop het Israelisch-Arabisch vredesproces moet rusten. De grote internationale inzet om met klinkende munt de vredesdoorbraak tussen Israel en de Arabische landen in het voordeel van alle belanghebbende partijen een economische ruggegraat te geven is in volle gang.