Het blijft kwakkelen tussen China en de VS

PEKING, 25 OKT. Chinees-Amerikaanse topontmoetingen zijn meestal korte periodes van zonneschijn tussen langdurig kwakkelend of stormachtig weer. Alleen de grootste optimisten geloven dat de meest recente top van de presidenten Jiang Zemin en Clinton gisteren in New York die cyclus zal breken. Jiang en Clinton zaten er ontspannen bij, met brede glimlach, betuigden ritueel respect aan elkaars 'great countries' en na de twee uur durende ontmoeting in het Lincoln Center in New York gaven beider woordvoerders positieve verklaringen uit, maar er is kennelijk niets specifieks besloten.

In eerste instantie had China zeer hoge eisen. Jiang eiste een compleet staatsbezoek met saluutschoten en een gala-diner op het Witte Huis, hetgeen door Clinton werd afgewezen. Vervolgens eiste China een 'vierde' communiqué inzake Taiwan, dat na het fel omstreden privébezoek van president Lee Teng-hui aan de Cornel Universiteit in juni weer de centrale steen des aanstoots in de Chinees-Amerikaanse betrekkingen is geworden. In dit communiqué zou Amerika weer een stap verder moeten gaan in de losmaking van Taiwan. Het eerste communiqué, in 1972, verklaarde dat Taiwan een deel van China was, het tweede, in 1978, bracht de verbreking van de diplomatieke betrekkingen, opzegging van het defensieverdrag en terugtrekking van Amerikaanse militairen uit Taiwan, het derde, in 1982, voorzag in “vermindering en beëindiging” van Amerikaanse wapenleveranties aan Taiwan. In het vierde communiqué wilde China een nieuwe Amerikaanse concessie, dat Taiwan een “provincie van de volksrepubliek China” is en een garantie dat Taiwanese leiders onder geen voorwaarde en dekmantel meer bezoeken aan de VS mogen brengen.

Het enige dat Jiang heeft gekregen is een mondelinge belofte dat bezoeken van Taiwanese leiders “van geval tot geval zullen worden bekeken, strikt privé zullen zijn en schaars”.

De ware crisis-sfeer in de Straat van Taiwan gedurende juli en augustus, met militaire dreigementen en raketproeven vlak voor de kust van het eiland, is echter voorbij. Daarmee is wellicht bereikt dat de VS nu terughoudender zullen zijn, althans voorlopig.

Jiang heeft in zijn jubileum-toespraak tot de VN forse kritiek geuit tegenover de VS wegens “bullebakkerij, hegemonisme, embargo's, blokkades, inmenging in de binnenlandse aangelegenheden van andere landen etc.”. Hij had voor zijn gesprek met Clinton een demonstratieve tête-à-tête met Amerika's meest duurzame vijand, president Fidel Castro van Cuba. Jiang besloot zijn toespraak met de krachtige herhaling dat “Taiwan een onvervreemdbaar deel van China is (..) De vreedzame hereniging van de twee zijden van de Straat van Taiwan is de vastberaden wil en vastbeslotenheid van het hele Chinese volk, inclusief de landgenoten in Taiwan en een onomkeerbare trend in de geschiedenis”. Gelijktijdig hield premier Li Peng een toespraak voor het thuisfront in Peking, waarin hij zei dat naarmate de hervatting van de Chinese soevereiniteit over Hongkong en Macau nadert, de oplossing van de kwestie Taiwan urgenter wordt voor alle Chinezen.

De relaties tussen China en Taiwan zullen in maart 1996 weer een nieuwe mijlpaal passeren. Dan zullen de eerste rechtstreekse presidentsverkiezingen worden gehouden en zal het Taiwanese democratische bestel volgens universele normen een hogere graad van legitimiteit hebben dan het onrepresentatieve communistische regime in Peking. De zeer invloedrijke Taiwan-lobby in het Amerikaanse Congres heeft nu al aangekondigd dat het de gekozen president van Taiwan wil uitnodigen om een gezamenlijke zitting van Huis en Senaat toe te spreken. Clinton zal dan voor het dilemma geplaatst worden om tijdens de hitte van zijn herverkiezingscampagne de gekozen president van een kleine, maar in toenemende mate gerespecteerde democratie het groene licht te geven of te wijken voor de druk van de machtigste communistische leider in de wereld.

    • Willem van Kemenade