Zonsverduistering legt schaduw over het leven in India

NEW DELHI, 24 OKT. Miljoenen gelovige hindoes in Noord-India zijn vanmorgen binnengebleven uit vrees voor de kwalijke gevolgen van een zonsverduistering. Miljoenen anderen daarentegen legden het advies van onheilsprofeten naast zich neer en observeerden enthousiast het zeldzame natuurverschijnsel.

Zowel wetenschappers als leken toonden zich verrukt over de helderheid waarmee het fenomeen kon worden waargenomen. Korte tijd manifesteerde zich ook de zogeheten corona, een stralenkrans om de maan. Velen hadden zich de afgelopen dagen speciaal naar afgelegen plaatsen in India begeven die waren gelegen op de as waarop een totale verduistering van de zon door de maan zou zijn te zien. Het weer liet hen niet in de steek. Vrijwel overal was het onbewolkt.

Terwijl de astronomen jubelden, trokken de astrologen, die vanouds groot gezag genieten in India, een bedenkelijk gezicht. Zij voorspelden dat de verduistering tot politieke chaos zal leiden en tot natuurrampen. Veel mensen besloten mede hierom vanmorgen niet naar hun werk te gaan. De meeste kantoren en winkels bleven gesloten.

Voor hindoes geldt een zonsverduistering al sinds mensenheugenis als een ongunstig voorteken. Voor velen overschaduwde de op handen zijnde verduistering ditmaal dan ook Diwali, het traditionele grote hindoe-feest van het licht dat gisteren werd gevierd.

Ook in de hindoe-mythologie spelen zonsverduisteringen een rol. De demon Rahu zou op zekere dag stiekem van een alleen aan goden voorbehouden wonderdrank, die onsterfelijkheid verleent, hebben gedronken. De zonnegod Surya en de maangod Soma rapporteerden dit misbruik bij Vishnu, een van de voornaamste goden in het hindoe-pantheon. Vishnu ontstak in woede en liet Rahu terstond onthoofden, maar aangezien die al onsterfelijk was, bleef hij in leven. Om zich te wreken op Surya en Soma verslindt Rahu van tijd tot tijd zon en maan.

Een diep geworteld bijgeloof wil verder dat het zeer gevaarlijk is voor zwangere vrouwen om tijdens een zonsverduistering naar buiten te gaan. Dat zou kunnen leiden tot een miskraam of tot een gehandicapt kind. Ook menen sommigen dat voedsel dat aan het vreemde licht van een verduisterde zon wordt blootgesteld vergiftigd raakt. Ze adviseren na afloop een bad te nemen om de door de verduistering aangebrachte 'vervuiling' weg te spoelen.

De controverse over de verduistering doet denken aan het 'melkwonder' van vorige maand, toen miljoenen hindoes in grote opwinding raakten omdat de beelden van hun favoriete goden plotseling melk zouden hebben gedronken. Wetenschappers deden het 'wonder' echter af als zelfbedrog en legden uit dat makkelijk de indruk kan ontstaan dat de melk wordt geabsorbeerd zonder dat dit in werkelijkheid het geval is.

In het geval van de zonsverduistering brak er echter ook onenigheid uit binnen de wetenschappelijke wereld. Deskundigen van het Indiase ministerie van volksgezondheid waarschuwden de laatste dagen nadrukkelijk dat het gevaarlijk was naar het nog altijd verraderlijk felle licht te kijken, vooral voor kinderen. Daardoor zou permanente schade aan het netvlies en zelfs blijvende blindheid kunnen ontstaan.

Tot woede van het ministerie moedigde echter tegelijkertijd het departement van wetenschap en technologie iedereen aan om toch vooral deze buitenkans aan te grijpen en te kijken. Weliswaar gaven de wetenschappers toe dat het beter was om dat niet met het blote oog te doen, maar met een op veel plaatsen verkrijgbare bril met een filter was er geen gevaar. Ambtenaren van het ministerie van gezondheid wierpen daarop weer tegen dat die brillen onvoldoende getest waren.

Veel Indiërs raakten door een en ander de afgelopen dagen in grote verwarring en, toen het er vanmorgen op aankwam, gaf menigeen toch een ogenblik toe aan zijn of haar nieuwsgierigheid. “Het was prachtig”, gaf een jonge vrouw in New Delhi toe, die aanvankelijk niet van plan was geweest om te kijken.

De nieuwsgierigheid werd ditmaal ruimschoots geprikkeld door de nationale televisie, die live verslag deed van de verduistering. Dat was een groot verschil met een eerdere verduistering in 1980, toen de televisie op verzoek van de regering met opzet een spannende speelfilm uitzond om de mensen vooral binnenshuis te houden.