VVD zoekt in ziekenfonds naar een nieuwe solidariteit

DEN HAAG, 24 OKT. Als een komeet kwam zaterdag het bericht van VVD-leider F. Bolkestein dat zijn partij het ziekenfonds wil afschaffen. Weliswaar op een termijn van twintig jaar, maar toch. Het bleek in ieder geval voldoende om kritische reacties te ontlokken aan volksvertegenwoordigers van PvdA, CDA en D66.

Het voorstel van Bolkestein om het ziekenfonds te vervangen door particuliere verzekeringen past precies in de lange-termijnvisie die de VVD eerder heeft ontwikkeld ten aanzien van de sociale zekerheid en andere activiteiten die in het verleden tot het domein van de staat behoorden en nu richting particuliere sector verschuiven. Bijvoorbeeld bij het stads- en streekvervoer, de energiedistributie, de postbezorging, het treinverkeer en verzorging van telefoonverbindingen.

De staat is al enige tijd op terugtocht en de VVD laat geen gelegenheid onbenut om initiatieven te nemen in de richting van meer marktwerking en particulier initiatief. Een maand geleden wijdde de VVD-fractie een themamiddag aan het onderwerp. Het zit de liberalen dwars, zo bleek, dat de overheid met heel veel instrumenten inkomenspolitiek bedrijft. Zo krijgen mensen met een laag inkomen die hun woning niet kunnen betalen individuele huursubsidie. Tegelijkertijd worden ze ook langs andere weg door de overheid gesponsord doordat de overheid veel geld stopt in het verzekeren van iedereen tegen de gevolgen van ziekte (5,7 miljard gulden per jaar). Tweederde van de Nederlanders is verplicht verzekerd tegen ziektekosten middels het ziekenfonds, vijf procent valt onder een ambtenarenverzekering tegen ziektekosten en de rest is particulier verzekerd.

Regelingen waarbij de overheid indirect inkomenspolitiek voert leiden volgens de VVD tot allerlei onbedoelde neveneffecten. Financieel-woordvoerder H. Hoogervorst van de VVD vroeg hiervoor aandacht bij de financiële beschouwingen. Zo kunnen vermogende zelfstandigen zonder aanvullend pensioen in het ziekenfonds terecht, terwijl die mensen dat helemaal niet nodig hebben. Vrouwen met een klein bijbaantje kunnen op grond van de geringe verdiensten die daaruit voortvloeien ook terecht in het ziekenfonds - ook al heeft hun echtgenoot een fors betaalde baan.

Het ziekenfonds, zo betoogde Hoogervorst, is nog gebaseerd op de gezinsfilosofie uit vroegere tijd, waar Jan Modaal de kost moest verdienen voor zijn thuiszittende vrouw en kinderen. Voor de korte termijn zijn allerlei oplossingen denkbaar, meent Hoogervorst. Zo kan de ziekenfondspremie voor part-time werkende vrouwen worden verhoogd tot het niveau dat een minimum-loner ook verplicht is te betalen, zodat in ieder geval een reële premie wordt betaald.

Het idee dat Bolkestein vorige week lanceerde is veel radicaler en gebaseerd op een lange-termijnvisie. Laat mensen een reële prijs betalen voor het verzekeren van ziektekosten, betoogt Bolkestein. En geef degenen die een te laag inkomen hebben een fiscale tegemoetkoming om zich goed te kunnen verzekeren. “Inkomenspolitiek hoort thuis in het fiscale stelsel en niet in de premiesfeer”, zei de VVD-leider.

De VVD wil de band tussen beslissen, betalen en genieten weer herstellen. Mensen, zo betoogt Bolkestein, moeten aan de hand van reëele, kostendekkende prijzen beslissingen kunnen nemen over het pakket ziektekosten waartegen zij zich willen verzekeren. Particuliere verzekeraars moeten in concurrentie met elkaar die verzekeringen aanbieden, omdat dit volgens Bolkestein de beste garantie vormt voor efficiency, zo laag mogelijke kosten en klantvriendelijkheid.

De marktwerking die de liberalen voorstaan moet in de primaire inkomenssfeer zorgen voor een efficiënte verdeling van middelen. De solidariteit van de hoge-inkomensgroepen met de lage-inkomensgroepen moet worden beperkt tot de fiscale sfeer.

Nog niet zo lang geleden wilde de voormalig PvdA-staatssecretaris van volksgezondheid, Hans Simons, precies het omgekeerde: een meer collectieve in plaats van individuele verzekering tegen ziektekosten. De solidariteit à la Bolkestein vereist nogal wat systeemwijzigingen. Dat weet hij zelf ook en daarom noemt hij het jaartal 2015 als richtdatum.